KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 21.
Do minerałów o takim samym wzorze chemicznym należą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kalcyt i aragonit mają identyczny wzór chemiczny CaCO3, lecz różnią się strukturą krystaliczną (to polimorfy). Pozostałe pary mają różny skład: gips zawiera wodę krystalizacyjną, pirotyn ma zmienną stechiometrię, a chalkozyn ma inną liczbę atomów miedzi niż kowelin.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy wskazania minerałów o takim samym wzorze chemicznym. Oznacza to, że zapis składu (proporcje pierwiastków w idealnym wzorze) musi być identyczny, nawet jeśli minerały różnią się innymi cechami.

Poprawna para to "kalcyt i aragonit", ponieważ oba minerały są odmianami (polimorfami) węglanu wapnia o wzorze CaCO3. Różnią się przede wszystkim układem krystalicznym i wynikającymi z niego właściwościami fizycznymi, ale nie różnią się samym wzorem chemicznym.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "gips i anhydryt" – anhydryt ma wzór CaSO4, natomiast gips CaSO4·2H2O. Obecność wody krystalizacyjnej zmienia wzór, więc nie są identyczne.
  • "piryt i pirotyn" – piryt ma wzór FeS2, a pirotyn jest siarczkiem żelaza o składzie zbliżonym do FeS, często o zmiennej stechiometrii. To różne wzory i inny stosunek Fe do S.
  • "kowelin i chalkozyn" – kowelin jest siarczkiem miedzi o wzorze CuS, a chalkozyn (chalkozyn) ma wzór Cu2S. Różnica w liczbie atomów miedzi powoduje, że wzory nie są takie same.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się dwie nazwy znanych minerałów o tym samym składzie (np. pary polimorficzne), sprawdź, czy kryterium dotyczy składu (wzoru), a nie struktury czy genezy. Polimorfy mają tę samą chemię, ale inną budowę krystaliczną.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że mają identyczny zapis składu (te same pierwiastki w tych samych proporcjach), np. CaCO3. Mogą się jednak różnić strukturą krystaliczną i właściwościami fizycznymi, jeśli są polimorfami.
Polimorfy to minerały o tym samym składzie chemicznym, ale innej strukturze krystalicznej. Klasyczny przykład to kalcyt i aragonit (CaCO3). W zadaniach egzaminacyjnych to częsty "trop" do poprawnej odpowiedzi.
Bo o odrębności minerału decyduje nie tylko skład, lecz także uporządkowanie atomów w sieci krystalicznej. Kalcyt i aragonit to różne struktury CaCO3, co może zmieniać twardość, pokrój kryształów czy łupliwość.
Nie. Anhydryt ma CaSO4, a gips CaSO4·2H2O. Dodanie wody krystalizacyjnej zmienia wzór, więc nie spełniają warunku "taki sam wzór chemiczny", mimo że oba są siarczanami wapnia.
Piryt ma ściśle określony wzór FeS2, natomiast pirotyn ma skład zbliżony do FeS i często zmienną stechiometrię. Różny stosunek żelaza do siarki oznacza różny wzór chemiczny, nawet jeśli oba są siarczkami.
To różne minerały. Kowelin ma wzór CuS, a chalkozyn Cu2S. W zadaniach testowych łatwo je pomylić, bo oba zawierają miedź i siarkę, ale różnią się proporcjami pierwiastków, więc wzór nie jest taki sam.
Najpierw sprawdź, czy wśród odpowiedzi jest znana para polimorfów (ten sam skład, inna struktura). Potem wyklucz pary "podobne", ale z dodatkami wody krystalizacyjnej lub z inną liczbą atomów w zapisie (np. CuS vs Cu2S).
Najczęstsze są: mylenie podobnych nazw, utożsamianie "podobnej grupy minerałów" z "tym samym wzorem", oraz przeoczenie wody krystalizacyjnej (kropka w zapisie, np. ·2H2O). Warto uczyć się wzorów w parach porównawczych.
Gdy sam skład chemiczny nie wystarcza do rozpoznania minerału i trzeba uwzględnić strukturę oraz właściwości. Polimorfizm bywa istotny w interpretacji warunków powstawania minerałów i w doborze badań (np. identyfikacja metodami strukturalnymi).
Pomocne są różnice w pokroju kryształów, łupliwości i parametrach krystalograficznych (inny układ krystaliczny). W praktyce terenowej często łączy się obserwacje makroskopowe z prostymi testami, pamiętając, że chemicznie to nadal CaCO3.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Kalcyt i aragonit mają identyczny wzór chemiczny CaCO3, lecz różnią się strukturą krystaliczną (to polimorfy)."

Źródła:

  • Mindat.org – Calcite, https://www.mindat.org/min-859.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Mindat.org – Aragonite, https://www.mindat.org/min-307.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Handbook of Mineralogy – Calcite (PDF/hasło), https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/calcite.pdf (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik mineralogii ogólnej (działy: skład chemiczny minerałów, polimorfizm)
  • Tablice/minikompendia: wzory chemiczne najczęstszych minerałów skałotwórczych i rudnych
  • Materiały ćwiczeniowe z identyfikacji minerałów (zestawienia: nazwa–wzór–grupa)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego