KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 18.
Do pomiaru luzu międzyzębnego zamontowanych kół zębatych stosuje się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Luz międzyzębny mierzy się jako niewielkie przemieszczenie przy kołysaniu jednego koła przy unieruchomieniu drugiego, więc potrzebny jest przyrząd do odczytu przemieszczeń. Czujnik na podstawce (np. magnetycznej) pozwala stabilnie zamocować czujnik i odczytać wartość luzu. Pozostałe przyrządy nie służą do takiego pomiaru.

Pełne wyjaśnienie:

Luz międzyzębny (backlash) w przekładni zębatej to "martwy" ruch wynikający m.in. z koniecznego odstępu między współpracującymi bokami zębów. W praktyce warsztatowej kontroluje się go najczęściej przez wychylenie (kołysanie) jednego koła w jedną i drugą stronę, przy możliwie stałym położeniu drugiego koła, a następnie odczyt przemieszczenia.

Do takiego pomiaru właściwy jest czujnik na podstawce, ponieważ:

  • czujnik (np. zegarowy) umożliwia dokładny odczyt małych przemieszczeń,
  • podstawka zapewnia stabilne zamocowanie i powtarzalność ustawienia końcówki pomiarowej,
  • metoda jest szybka i typowa dla kontroli montażu oraz diagnostyki przekładni.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe:

  • Pasametr jest przyrządem przeznaczonym do określonych kontroli pomiarowych, ale nie jest typowym narzędziem do bezpośredniego odczytu luzu międzyzębnego metodą kołysania i pomiaru przemieszczenia.
  • Suwmiarka modułowa służy do pomiarów związanych z geometrią uzębienia (np. w kontekście modułu i wymiarów zębów), a nie do oceny luzu roboczego w zazębieniu po montażu.
  • Sprawdzian do wałków wykorzystuje się do kontroli wymiarów/średnic wałków (często metodą graniczną), co nie odpowiada pomiarowi luzu międzyzębnego w parze kół.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "luz" w mechanizmie po złożeniu, bardzo często chodzi o pomiar przemieszczenia — wtedy naturalnym wyborem jest czujnik (zegarowy/dźwigniowy) z odpowiednim, stabilnym mocowaniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz międzyzębny to niewielki "martwy" ruch w zazębieniu, widoczny gdy jedno koło można lekko poruszyć w przód i w tył bez natychmiastowego przeniesienia ruchu na drugie. Jest potrzebny m.in. na film olejowy i tolerancje, ale zbyt duży pogarsza pracę przekładni.
Najczęściej unieruchamia się jedno koło (lub wał), a drugie delikatnie wychyla w obie strony. Końcówkę czujnika ustawia się na odpowiedniej powierzchni, zeruje wskazanie i odczytuje różnicę wskazań dla skrajnych położeń. Ta różnica odpowiada luzowi.
Suwmiarka mierzy odległości liniowe między szczękami, a luz międzyzębny w praktycznej metodzie kontroli jest mierzony jako bardzo małe przemieszczenie przy kołysaniu koła. Czujnik zegarowy jest przeznaczony do dokładnego odczytu takich przemieszczeń i łatwiej uzyskać powtarzalny wynik.
Typowe błędy to: brak stabilnego mocowania czujnika, zbyt duża siła podczas kołysania (ugięcia elementów zawyżają wynik), złe ustawienie końcówki czujnika (poślizg), brak wyzerowania wskazania oraz pomiar w innym miejscu niż zalecane dla danej przekładni.
Nie. Luz międzyzębny dotyczy "gry" w samym zazębieniu zębów (w kierunku obwodowym), a luz osiowy dotyczy przemieszczenia elementu wzdłuż osi wału (np. z powodu łożysk lub podkładek dystansowych). To różne zjawiska, mierzone innymi metodami i przyrządami.
Zbyt mały luz może powodować trudniejszy rozruch, nadmierne grzanie, wzrost hałasu i ryzyko zatarcia, bo brakuje miejsca na smar oraz na rozszerzalność cieplną i tolerancje wykonania. W skrajnych przypadkach prowadzi do szybkiego zużycia boków zębów.
Zbyt duży luz często objawia się stukami, uderzeniami i drganiami przy zmianie kierunku obciążenia. Może pogorszyć dokładność pozycjonowania (np. w mechanizmach napędowych) i przyspieszać zużycie przez udary. Często to także sygnał zużycia zębów lub łożyskowania.
W praktyce używa się stabilnych podstawek, często magnetycznych, które pozwalają pewnie zamocować czujnik do elementów ferromagnetycznych. Kluczowe jest sztywne ustawienie bez luzów w przegubach oraz taki dobór ramienia, aby końcówka czujnika pracowała w prawidłowym kierunku pomiaru.
Luz kontroluje się po montażu przekładni, po regulacji (np. ustawieniu odległości osi), po naprawie lub wymianie kół, a także podczas diagnostyki, gdy pojawia się nadmierny hałas, drgania albo nierówna praca napędu. To szybki test stanu i poprawności złożenia.
To znaczy, że nie mierzy się bezpośrednio szczeliny linijką czy suwmiarką, tylko odczytuje się mały ruch elementu (przemieszczenie) wywołany zmianą kierunku obciążenia lub kołysaniem koła. Czujniki (np. zegarowe) są właśnie do takiego odczytu ruchu.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Luz międzyzębny mierzy się jako niewielkie przemieszczenie przy kołysaniu jednego koła przy unieruchomieniu drugiego, więc potrzebny jest przyrząd do odczytu przemieszczeń."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii warsztatowej (dział: czujniki zegarowe i pomiary przemieszczeń)
  • Materiały szkolne dotyczące przekładni zębatych (rodzaje luzów, regulacja i kontrola)
  • Instrukcje producentów czujników zegarowych i podstawek (zasady mocowania, zerowanie, odczyt)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego