KWALIFIKACJA GIW9 - STYCZEŃ 2014

PYTANIE NR 36.
Do szybkiej analizy powietrza kopalnianego i gazów pożarowych pod względem wybuchowości ratownicy używają
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do szybkiej oceny wybuchowości trzeba znać skład mieszaniny gazów (udział gazów palnych i tlenu), a nie tylko wykryć jeden składnik.
Chromatograf gazowy rozdziela składniki mieszaniny i pozwala oznaczyć ich stężenia. Pozostałe przyrządy służą do innych pomiarów lub wykrywają jedynie wybrane gazy.

Pełne wyjaśnienie:

Ocena wybuchowości atmosfery kopalnianej i gazów pożarowych opiera się na składzie mieszaniny: istotne są stężenia gazów palnych (np. metan, wodór) oraz zawartość tlenu, a także obecność gazów powstających w pożarze (np. CO, CO2). Żeby rzetelnie ocenić ryzyko zapłonu lub wybuchu, trzeba znać udziały poszczególnych składników, bo sama informacja "jest metan" może być niewystarczająca.

Odpowiedź "chromatografu" jest poprawna, ponieważ chromatograf gazowy jest urządzeniem analitycznym, które rozdziela komponenty mieszaniny i umożliwia określenie ich stężeń. Dzięki temu ratownicy mogą ocenić, czy mieszanina w danym rejonie może znaleźć się w zakresie stężeń stwarzających ryzyko wybuchu, oraz czy warunki (np. ilość tlenu) sprzyjają zapłonowi.

Odpowiedź "wykrywacza harmonijkowego" jest nieprawidłowa, bo taki przyrząd służy do detekcji stężenia metanu określoną metodą (detektor jednego gazu), a nie do pełnej analizy składu mieszaniny pożarowej obejmującej wiele składników.

Odpowiedź "benzynowej lampy wskaźnikowej" jest nieprawidłowa, ponieważ jest to rozwiązanie historyczne i wskaźnikowe: sygnalizuje zmiany warunków (np. obecność metanu/niedobór tlenu) na podstawie zachowania płomienia, ale nie daje precyzyjnego, ilościowego składu mieszaniny.

Odpowiedź "psychrometru" jest nieprawidłowa, gdyż psychrometr służy do wyznaczania wilgotności powietrza (na podstawie temperatury suchej i mokrej), czyli dotyczy mikroklimatu, a nie zagrożenia wybuchowego gazów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "analiza gazów" lub "pod względem wybuchowości", zwykle chodzi o potrzebę poznania składu (wieloskładnikowa mieszanina), a nie o samą detekcję jednego gazu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Chromatograf gazowy to przyrząd analityczny, który rozdziela składniki mieszaniny gazów i pozwala oznaczyć ich stężenia. W warunkach kopalnianych może być użyty do oceny składu atmosfery po zdarzeniach (np. pożar), gdy trzeba określić udział gazów palnych i tlenu.
Wybuchowość zależy od tego, jakie gazy są obecne i w jakich stężeniach, oraz czy jest wystarczająco tlenu. Sam fakt wykrycia metanu nie mówi jeszcze, czy mieszanina ma parametry sprzyjające zapłonowi lub wybuchowi.
W praktyce rozważa się m.in. CO, CO2, CH4 oraz H2 i jednocześnie kontroluje zawartość tlenu. To kombinacja tych składników decyduje o toksyczności oraz o ryzyku zapłonu i wybuchu, zwłaszcza w rejonach pożarowych.
Nie w pełnym sensie. Taki wykrywacz jest kojarzony z detekcją metanu, czyli wskazuje stężenie jednego gazu. Do oceny wybuchowości mieszaniny pożarowej potrzebna jest informacja o wielu składnikach, dlatego stosuje się urządzenia analityczne określające skład.
Lampa wskaźnikowa daje jedynie sygnał orientacyjny na podstawie zachowania płomienia. Nie rozdziela składników mieszaniny i nie podaje ich stężeń. W gazach pożarowych, gdzie skład bywa złożony, taka metoda nie daje precyzji potrzebnej do oceny zagrożenia wybuchowego.
Psychrometr służy do wyznaczania wilgotności powietrza na podstawie temperatury suchej i mokrej. To przyrząd do oceny mikroklimatu, a nie do pomiarów gazów palnych czy pożarowych. Nie dostarcza informacji o składzie mieszaniny i jej wybuchowości.
Pomiary wykonuje się w sytuacjach awaryjnych, np. po pożarze podziemnym, podczas rozpoznania rejonu zagrożenia i przy kontroli skuteczności działań. Celem jest ocena bezpieczeństwa prowadzenia prac oraz identyfikacja zagrożeń: toksycznych i wybuchowych.
Detektor zwykle wskazuje stężenie jednego gazu (np. metanu) lub daje sygnał alarmowy. Analizator składu (np. chromatograf) umożliwia identyfikację wielu składników i określenie ich udziałów, co jest kluczowe przy ocenie mieszanin pożarowych.
Najczęstszy błąd to wybór urządzenia "od gazów w kopalni" zamiast urządzenia "do analizy składu". Uczniowie mylą wykrywanie metanu z analizą mieszaniny pożarowej. Drugi błąd to wybór psychrometru, bo kojarzy się z "powietrzem", ale dotyczy wilgotności.
Warto uczyć się według funkcji przyrządów: co mierzą (metan, tlen, wilgotność, skład mieszaniny) i w jakich zdarzeniach się je stosuje (pożar, zagrożenie metanowe). Pomaga też porównywanie: detektor jednego gazu vs analizator wieloskładnikowy.
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe przyrządy służą do innych pomiarów lub wykrywają jedynie wybrane gazy."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Chromatografia gazowa" – opis zasady rozdziału składników mieszaniny, https://pl.wikipedia.org/wiki/Chromatografia_gazowa (dostęp: 2026-03-13)
  • Wikipedia (pl): "Metan" – informacje o palności i granicach wybuchowości, https://pl.wikipedia.org/wiki/Metan (dostęp: 2026-03-13)
  • Wikipedia (pl): "Psychrometr" – przeznaczenie przyrządu do pomiaru wilgotności, https://pl.wikipedia.org/wiki/Psychrometr (dostęp: 2026-03-13)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu wentylacji i zagrożeń gazowych w górnictwie podziemnym
  • Materiały szkoleniowe z ratownictwa górniczego dotyczące pomiarów atmosfery kopalnianej
  • Wprowadzenia do chromatografii gazowej (zasada działania, interpretacja wyników)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego