KWALIFIKACJA MEC8 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 5.
Do wykonania otworu tolerowanego, np. ϕ16H7, oprócz wiertła stosuje się narzędzie przedstawione na zdjęciu oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery narzędzia mechaniczne oznaczone literami A, B, C i D, które mogą być używane w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Otwór w tolerancji, np. ϕ16H7, zwykle nie jest wykonywany "na gotowo" samym wierceniem, bo wiercenie daje mniejszą dokładność i gorszą jakość powierzchni. Aby uzyskać wymaganą dokładność wymiaru i lepszą gładkość, po wiertle stosuje się rozwiertak, czyli narzędzie do wykańczającego rozwiercania otworów.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie ϕ16H7 informuje, że wymagany jest otwór o średnicy nominalnej 16 mm wykonany w polu tolerancji H7. Taki otwór ma być wykonany z określoną dokładnością, a często również z lepszą jakością powierzchni (mniejszą chropowatością) niż po typowym wierceniu.

Wiercenie jest zwykle operacją zgrubną: pozwala szybko wykonać otwór, ale ze względu na ugięcia narzędzia, bicie, odprowadzanie wiórów i prowadzenie w materiale, trudno jest uzyskać stabilnie dokładną tolerancję otworu w klasie wymaganej dla pasowań. Dlatego w praktyce technologicznej po wierceniu zostawia się niewielki naddatek i wykonuje obróbkę wykańczającą.

Właśnie do tego służy odpowiedź "rozwiertak": jest to narzędzie wieloostrzowe przeznaczone do rozwiercania, czyli dokładnego, wykańczającego powiększenia i wygładzenia wcześniej wykonanego otworu. Dzięki temu można osiągnąć wymiar w wymaganej tolerancji oraz poprawić jakość powierzchni w porównaniu z samym wierceniem.

Pozostałe narzędzia spotykane przy obróbce otworów bywają mylone z rozwiertakiem, ale nie spełniają tej samej funkcji w tym kontekście:

  • Pogłębiacz służy głównie do wykonywania pogłębień (np. pod łby śrub) lub fazowania, a nie do uzyskiwania dokładnej tolerancji całej średnicy otworu na długości.
  • Nawiertak wykorzystuje się do wykonywania nakiełków lub prowadzenia pod wiercenie, a nie do wykańczania średnicy w tolerancji H7.
  • Gwintownik jest do wykonywania gwintów wewnętrznych; oznaczenie ϕ16H7 nie jest oznaczeniem gwintu, więc to narzędzie byłoby niewłaściwe.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się tolerancja otworu (np. H7), myśl o operacji wykańczającej po wierceniu: rozwiercanie (rozwiertak) lub roztaczanie (w zależności od zadania i maszyny).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozwiertak to narzędzie wieloostrzowe do wykańczającej obróbki otworów. Stosuje się go po wierceniu (lub innym wykonaniu otworu wstępnego), aby uzyskać dokładniejszą średnicę w zadanej tolerancji oraz lepszą jakość powierzchni niż po samym wiertle.
Wiercenie jest zwykle obróbką zgrubną: dokładność średnicy i jakość powierzchni zależą m.in. od prowadzenia wiertła, bicia, ugięcia i warunków skrawania. Dla otworu w tolerancji H7 często potrzebna jest operacja wykańczająca, np. rozwiercanie, aby uzyskać stabilny wymiar.
Wskazówką są oznaczenia tolerancji przy średnicy, np. H7, H8 itp., oraz wymagania na pasowanie lub dokładne pozycjonowanie elementu. Takie zapisy sugerują, że po wierceniu trzeba wykonać obróbkę wykańczającą (często rozwiercanie albo roztaczanie), a nie zakończyć na wiertle.
Najczęściej: nawiercanie (opcjonalnie, dla prowadzenia), wiercenie z naddatkiem, a następnie rozwiercanie rozwiertakiem do żądanej tolerancji. W zależności od technologii i wymaganej dokładności może dojść też pogłębianie, fazowanie lub roztaczanie na obrabiarce.
Litera w oznaczeniu tolerancji informuje o położeniu pola tolerancji względem wymiaru nominalnego. W praktyce szkolnej najważniejsze jest to, że zapis typu H7 mówi: "to ma być dokładny otwór w określonej klasie tolerancji", więc zwykle nie wystarczy samo wiercenie i potrzebne jest narzędzie wykańczające.
Zwykle nie. Pogłębiacz służy głównie do wykonywania pogłębień (np. pod łeb śruby) lub faz, a nie do precyzyjnego wykańczania średnicy otworu na całej długości. Dla uzyskania tolerancji średnicy (np. H7) typowym narzędziem jest rozwiertak lub operacja roztaczania.
Roztaczanie wybiera się często, gdy potrzebujesz bardzo dokładnego otworu na większej długości, korekty współosiowości lub gdy otwór jest duży i rozwiertak byłby niepraktyczny. W praktyce zakładowej decyzja zależy od maszyny (tokarka/wytaczarka), wymaganej geometrii i dostępnych narzędzi.
Typowe pomyłki to: wybór pogłębiacza "bo też obrabia otwory", wybór gwintownika przez skojarzenie z otworem, oraz założenie, że samo wiercenie da wymiar w tolerancji. Na egzaminie warto łączyć tolerancję (H7) z potrzebą obróbki wykańczającej, czyli rozwiercania.
W praktyce wierci się otwór wstępny nieco mniejszy od docelowego, aby zostawić naddatek na rozwiercanie. Dokładna wartość zależy od średnicy, materiału, rodzaju rozwiertaka i technologii. Na egzaminach kluczowe jest rozumienie zasady: wiercenie z naddatkiem + rozwiertak.
Tak, rozwiercanie jest obróbką wykańczającą i zwykle daje gładszą powierzchnię niż wiercenie, ponieważ narzędzie ma wiele ostrzy prowadzących i skrawa niewielki naddatek. Dzięki temu łatwiej uzyskać stabilny wymiar i lepszą jakość powierzchni dla pasowań montażowych.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Otwór w tolerancji, np. ϕ16H7, zwykle nie jest wykonywany "na gotowo" samym wierceniem, bo wiercenie daje mniejszą dokładność i gorszą jakość powierzchni."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Rozwiertak" – opis narzędzia i zastosowania, https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozwiertak (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL): "Tolerancja (technika)" – pojęcie tolerancji wymiaru, https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancja_(technika) (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki szkolne z technologii mechanicznej i obróbki skrawaniem (działy: obróbka otworów, narzędzia do rozwiercania)
  • Tablice tolerancji i pasowań używane w kształceniu zawodowym (ćwiczenia z interpretacji oznaczeń typu H7)
  • Katalogi narzędzi skrawających (rozwiertaki maszynowe i ręczne) z opisem zastosowań

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego