KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 15.
Dobierz z szeregu E12 wartość rezystancji R1 tak, aby wzmocnienie napięciowe przedstawionego wzmacniacza wynosiło około KU = 40 V/V.
Ilustracja przedstawia schemat wzmacniacza tranzystorowego z elementami pasywnymi, takimi jak rezystory i kondensatory.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby uzyskać KU≈40, korzysta się z zależności KU=(R1+R2+R3)/R1 i wartości R2=390 Ω oraz R3=1500 Ω. Po przekształceniu: 40R1=R1+1890, więc R1≈48,5 Ω. Z szeregu E12 wybiera się wartość najbliższą, czyli 47 Ω, co daje KU≈41,2 V/V i jest bliskie 40.

Pełne wyjaśnienie:

Wzmocnienie napięciowe KU w układzie ze sprzężeniem zwrotnym rezystancyjnym jest określone wzorem:

KU = (R1 + R2 + R3) / R1

Z rysunku (schematu) znane są: R2 = 390 Ω oraz R3 = 1,5 kΩ = 1500 Ω. Suma rezystorów w liczniku poza R1 wynosi więc R2+R3 = 1890 Ω.

Aby dobrać R1 dla KU≈40, przekształcamy wzór:

40 = (R1 + 1890) / R1
40R1 = R1 + 1890
39R1 = 1890
R1 = 1890/39 ≈ 48,46 Ω

Ponieważ polecenie wymaga doboru z szeregu E12, nie wybiera się wartości 48,46 Ω (taka nie występuje jako wartość nominalna E12), tylko najbliższą dostępną. W dekadzie dziesiątek omów w E12 występuje m.in. 47 Ω oraz 56 Ω, a bliżej 48,46 Ω jest 47 Ω.

Sprawdzenie przez podstawienie jest dobrą praktyką egzaminacyjną i projektową:

KU = (47 + 390 + 1500)/47 = 1937/47 ≈ 41,2 V/V

Otrzymane KU jest "około 40", czyli zgodne z treścią. Dodatkowo w praktyce elementy mają tolerancję (np. typowo dla E12 spotyka się rezystory o większej tolerancji niż w szeregach gęstszych), więc wynik przybliżony jest naturalny.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • R1 = 10 Ω daje bardzo duże KU: (10+1890)/10 = 190, czyli zdecydowanie za dużo.
  • R1 = 10 kΩ jest o trzy rzędy wielkości większy, więc KU ≈ (10000+1890)/10000 ≈ 1,19, czyli prawie brak wzmocnienia.
  • R1 = 47 kΩ daje jeszcze bliżej 1 (KU≈1,04), co wynika z tego, że w liczniku dominuje R1.

Wniosek: najbliższa wartość E12 zapewniająca KU≈40 to R1 = 47 Ω.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podstaw znane R2 i R3, a potem przekształć równanie: KU = (R1+R2+R3)/R1. Dla KU=40: 40R1=R1+(R2+R3), więc 39R1=R2+R3 i R1=(R2+R3)/39. Na końcu dobierz najbliższą wartość z E12.
W praktyce rezystory mają wartości znormalizowane, aby były produkowane i dostępne w handlu. E12 to typowy szereg wartości nominalnych. Nawet jeśli z obliczeń wyjdzie np. 48,46 Ω, wybiera się wartość najbliższą z E12 (np. 47 Ω) i sprawdza, czy uzyskane KU nadal spełnia wymaganie "około".
To wzmocnienie napięciowe: stosunek napięcia wyjściowego do wejściowego (Uwy/Uwe). Zapis V/V podkreśla, że to iloraz dwóch napięć, więc wielkość jest bezwymiarowa. KU=40 oznacza, że napięcie na wyjściu jest około 40 razy większe niż na wejściu.
W jednej dekadzie E12 występuje 12 wartości bazowych: 10, 12, 15, 18, 22, 27, 33, 39, 47, 56, 68, 82. Stosuje się ich wielokrotności przez 10 (np. 47 Ω, 470 Ω, 4,7 kΩ, 47 kΩ). Dobór polega na wybraniu najbliższej wartości do wyniku obliczeń.
Gdy R1 jest bardzo duży, we wzorze KU=(R1+R2+R3)/R1 składnik R1 dominuje w liczniku. Wtedy KU≈(R1)/R1≈1, a dodatkowe 390 Ω i 1500 Ω stanowią mały procent. To typowy błąd "rzędu wielkości" wynikający z mylenia Ω z kΩ.
Użyj oszacowania: skoro KU≈1+(R2+R3)/R1, to dla KU≈40 potrzebujesz (R2+R3)/R1≈39, czyli R1≈(R2+R3)/39. Jeśli R2+R3 to około 1900 Ω, to R1 powinien wyjść około 50 Ω. Wynik rzędu kΩ od razu oznacza błąd jednostek.
Najczęstsze są: zgubienie składnika R1 po prawej stronie (np. zapis 40R1=1890), błędne przeniesienie wyrazów (np. 40R1−1890=R1) oraz pomylenie sumy R2+R3 z iloczynem. Pomaga zapis etapami i kontrola, czy po przekształceniu jednostki nadal są w omach.
Zawsze wtedy, gdy dodajesz rezystancje w jednym równaniu. Nie można poprawnie dodać 390 Ω i 1,5 kΩ bez ujednolicenia jednostek. Przeliczenie jest proste: 1 kΩ = 1000 Ω, więc 1,5 kΩ = 1500 Ω. Dopiero wtedy liczysz sumę i podstawiasz do wzoru.
Tak, bo w zadaniu jest wyraźnie "około", a dobór z E12 oznacza przybliżenie do wartości katalogowych. Dodatkowo realne rezystory mają tolerancję, więc KU i tak zmieni się wraz z odchyłkami R1, R2 i R3. Ważne jest, aby wynik był bliski 40 i wynikał z poprawnej metody doboru.
Ćwicz trzy kroki: (1) zapis zależności (np. wzoru na KU), (2) przekształcenie do szukanej rezystancji, (3) dobór wartości najbliższej z E12/E24 i sprawdzenie przez podstawienie. Równolegle utrwal dekady i przeliczenia Ω↔kΩ, bo to najczęstsze źródło błędów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Aby uzyskać KU≈40, korzysta się z zależności KU=(R1+R2+R3)/R1 i wartości R2=390 Ω oraz R3=1500 Ω."

Źródła:

  • Wikipedia: Preferred number (E series) – opis szeregów E (w tym E12), https://en.wikipedia.org/wiki/Preferred_number (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Electrical resistance and conductance – podstawy pojęcia rezystancji i jednostek (Ω), https://en.wikipedia.org/wiki/Electrical_resistance_and_conductance (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Negative feedback – ogólna idea ujemnego sprzężenia zwrotnego w układach (koncepcja zależności parametrów od pętli sprzężenia), https://en.wikipedia.org/wiki/Negative_feedback (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki do elektroniki analogowej (wzmacniacze i sprzężenie zwrotne)
  • Materiały o szeregach znormalizowanych wartości elementów (E6/E12/E24) i tolerancjach
  • Zadania rachunkowe z przekształcania wzorów i doboru elementów z szeregu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego