KWALIFIKACJA EKA3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 4.
Ilustracja przedstawia tabelę zatytułowaną "Formularz".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie chronologicznym jednostki porządkuje się według czasu powstania, najczęściej rosnąco po latach. Jeżeli w tabeli kolejne pozycje mają daty 1957, 1958, 1959, to wskazuje to na porządek czasowy. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych zasad (alfabet) lub systemów kancelaryjnych.

Pełne wyjaśnienie:

Układ chronologiczny polega na uporządkowaniu dokumentacji według kryterium czasu. W praktyce archiwalnej najczęściej oznacza to ustawienie jednostek (np. teczek) rosnąco według roku lub dat skrajnych. Jeżeli w zestawieniu widnieją kolejne lata (np. 1957, potem 1958, potem 1959), a kolejność wierszy odpowiada tej sekwencji, to dokumentacja jest ułożona zgodnie z układem chronologicznym.

Odpowiedź "z systemem dziennikowym" jest błędna, ponieważ system dziennikowy dotyczy sposobu rejestrowania spraw w kancelarii (prowadzenie dziennika/registratury), a nie kryterium ustawienia akt w wykazie według lat. To inny poziom opisu: rejestracja vs porządkowanie według cechy.

Odpowiedź "z układem alfabetycznym" jest błędna, bo układ alfabetyczny wymagałby porządkowania według liter (np. tytułów, nazw, haseł), a nie według dat. Sama obecność kolejnych lat nie stanowi podstawy do wnioskowania o alfabecie, a wręcz wskazuje na porządek czasowy.

Odpowiedź "z systemem bezdziennikowym" także jest niepoprawna z tego samego powodu co "dziennikowy": jest to określenie systemu kancelaryjnego (brak dziennika podawczego i rejestracji w formie dziennika), a nie nazwa układu porządkowania jednostek w spisie lub w magazynie.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w materiale podano tabelę z kolumną "Daty", w pierwszej kolejności sprawdź, czy kolejność pozycji w spisie odpowiada kolejności dat. Jeśli tak, najczęściej chodzi o układ chronologiczny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Układ chronologiczny to porządkowanie dokumentacji według czasu powstania (daty), zwykle od najstarszych do najnowszych. W praktyce patrzy się na lata lub daty skrajne teczek i ustawia je w kolejności rosnącej.
Sprawdź, czy wartości w kolumnie "Daty" układają się w logiczną sekwencję (np. 1957 → 1958 → 1959). Jeśli kolejność wierszy odpowiada kolejności lat, to wskazuje to na porządek czasowy, czyli układ chronologiczny.
Układ alfabetyczny wymaga kryterium literowego (np. nazwy, tytuły, hasła). Same lata nie tworzą porządku alfabetycznego. Jeżeli jedyną wyraźną zasadą jest rosnący czas, właściwsza jest odpowiedź o układzie chronologicznym.
System dziennikowy dotyczy rejestrowania spraw w dzienniku (numerowanie i wpisy). Układ akt dotyczy tego, jak później porządkuje się jednostki (np. według dat, alfabetu lub rzeczowo). To różne pojęcia, więc nie należy ich mieszać.
System bezdziennikowy to sposób prowadzenia kancelarii bez dziennika podawczego. Nie opisuje on kolejności ustawienia teczek według cech (np. lat). W pytaniach o porządek wynikający z dat zwykle chodzi o układ chronologiczny.
Najczęściej spotkasz porządkowanie: chronologiczne (wg dat), alfabetyczne (wg liter), rzeczowe (wg tematu/klas z wykazu akt) oraz układ wynikający z struktury organizacyjnej. Kryterium dobiera się do rodzaju dokumentacji.
Stosuje się go, gdy czas jest najważniejszą cechą porządkującą, np. serie roczne, protokoły z kolejnych lat, sprawozdania okresowe. Chronologia ułatwia wyszukiwanie materiałów według roku i kontrolę kompletności roczników.
Częsty błąd to mylenie "systemu kancelaryjnego" (dziennikowy/bezdziennikowy) z "układem porządkowania" (chronologiczny/alfabetyczny). Inny błąd to patrzenie na sygnatury zamiast na kolumnę "Daty" i rzeczywistą zasadę kolejności.
Nie zawsze. Sygnatura może odzwierciedlać różne zasady nadawania numerów (np. kolejność tworzenia spisu), ale w zadaniach egzaminacyjnych zwykle należy sprawdzić jednoznaczne kryterium w danych, np. rosnące lata w kolumnie "Daty".
Ćwicz rozpoznawanie kryterium porządku: daty, alfabet, temat, struktura. Analizuj krótkie spisy i wskazuj, co rośnie (rok? litera? numer klasy?). Pomaga też zapamiętanie, że "dziennikowy/bezdziennikowy" to rejestracja spraw, nie układ w spisie.
info

Statystycznie 72% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "W układzie chronologicznym jednostki porządkuje się według czasu powstania, najczęściej rosnąco po latach."

Źródła:

  • ISAD(G): General International Standard Archival Description, Second Edition, International Council on Archives, 2000
  • ISO 15489-1:2016 Information and documentation — Records management — Part 1: Concepts and principles

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z archiwistyki dotyczące porządkowania i ewidencji (skrypty szkolne)
  • Dokumentacja metodyczna archiwów (poradniki porządkowania zespołów i zbiorów)
  • Standardy opisu archiwalnego ICA (np. ISAD(G)) – część dotycząca elementu dat i ich interpretacji

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego