KWALIFIKACJA ELE11 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 26.
Generator (prądnica) elektrowni wodnej w celu podłączenia do sieci musi uzyskać odpowiednią prędkość obrotową, aby wytwarzać prąd o częstotliwości 50 Hz. Prądnica posiadająca 30 par biegunów powinna obracać się z prędkością obrotową wynoszącą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prędkość synchroniczna generatora zależy od częstotliwości i liczby par biegunów: n = 60·f/p. Dla f = 50 Hz i p = 30 otrzymujemy n = 60·50/30 = 100 obr./min. Taka prędkość zapewnia wytwarzanie napięcia o częstotliwości 50 Hz przy pracy synchronicznej.

Pełne wyjaśnienie:

W generatorze synchronicznym częstotliwość napięcia na zaciskach jest bezpośrednio związana z prędkością obrotową wirnika oraz liczbą biegunów magnetycznych maszyny. Zależność ta wynika z tego, że podczas jednego pełnego obrotu wirnika pole magnetyczne "przechodzi" przez uzwojenia stojana, a liczba zmian pola (a więc okresów) zależy od liczby par biegunów.

Do obliczeń stosuje się wzór na prędkość synchroniczną:

n = 60 · f / p,

gdzie: n to prędkość w obr./min, f to częstotliwość w Hz, a p to liczba par biegunów. Równoważnie można spotkać zapis n = 120 · f / P, gdzie P jest liczbą biegunów (P = 2p).

W zadaniu podano 30 par biegunów, czyli p = 30. Dla sieci elektroenergetycznej w Polsce przyjmuje się częstotliwość znamionową 50 Hz. Podstawiamy:

n = 60 · 50 / 30 = 3000 / 30 = 100 obr./min.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 50 obr./min odpowiadałoby zbyt małej prędkości (dla p=30 dawałoby częstotliwość około 25 Hz), czyli połowie wymaganej częstotliwości.
  • 75 obr./min również nie daje 50 Hz; to typowy "wynik pośredni" wybierany po błędnym przekształceniu lub pomyleniu p z P.
  • 30 obr./min jest zdecydowanie zbyt niskie; taka prędkość przy 30 parach biegunów dawałaby tylko około 15 Hz.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy w treści jest mowa o parach biegunów (p) czy o biegunach (P). To najczęstsze źródło pomyłek w tego typu zadaniach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj zależności dla maszyny synchronicznej: n = 60·f/p, gdzie p to liczba par biegunów. Dla częstotliwości sieci 50 Hz podstawiasz f=50 i dzielisz przez p. Wynik otrzymujesz w obr./min.
"30 par biegunów" oznacza, że maszyna ma p=30, czyli łącznie P=60 biegunów (bo jedna para to biegun N i S). Ta wartość wprost wpływa na prędkość synchroniczną: im więcej par biegunów, tym mniejsza wymagana prędkość obrotowa.
W generatorze synchronicznym częstotliwość napięcia zależy od prędkości wirnika i liczby biegunów. Jeśli prędkość jest zbyt mała, częstotliwość spada poniżej 50 Hz; jeśli zbyt duża, rośnie powyżej 50 Hz. Do pracy z siecią trzeba dopasować częstotliwość (i w praktyce także fazę).
Liczba biegunów to P (np. 2, 4, 6, 60), a liczba par biegunów to p (np. 1, 2, 3, 30). Zawsze zachodzi relacja P = 2p. We wzorach spotkasz oba zapisy: n=120·f/P lub n=60·f/p.
Dla pracy synchronicznej generatora z siecią przyjmuje się, że prędkość jest synchroniczna (bez poślizgu w sensie maszyn asynchronicznych). Pojęcie poślizgu dotyczy głównie maszyn indukcyjnych. W zadaniach o prądnicach synchronicznych zwykle liczy się prędkość ze wzoru synchronicznego.
Najpierw policz 60·50 = 3000. Potem podziel przez liczbę par biegunów p. Dla p=30 łatwo oszacować: 3000/30 = 300/3 = 100. Taka kontrola zmniejsza ryzyko błędu rachunkowego lub pomylenia p z P.
Duża liczba biegunów (a więc i par biegunów) jest stosowana, gdy źródło napędu ma niską prędkość obrotową, np. w elektrowniach wodnych z wolnoobrotowymi turbinami. Dzięki temu można uzyskać 50 Hz przy małych prędkościach wirnika, bez przekładni zwiększającej obroty.
Takie wartości często pojawiają się przez typowe mechanizmy błędu: pomylenie "par biegunów" z "biegunami", użycie niewłaściwego wzoru, albo pominięcie czynnika 2 między P i p. Dodatkowo 50 i 75 wyglądają "realistycznie" dla turbiny, ale nie spełniają warunku 50 Hz.
Wystarczą dwie informacje: częstotliwość (zwykle 50 Hz) oraz liczba par biegunów p (albo liczba biegunów P). Następnie stosujesz n=60·f/p (lub n=120·f/P). Inne dane, jak moc czy napięcie, nie są do tego obliczenia konieczne.
Najczęstsze są: (1) podstawienie liczby par biegunów do wzoru z liczbą biegunów, (2) zgubienie czynnika 60 przy przejściu na obr./min, (3) błędy w dzieleniu, (4) brak sprawdzenia sensowności wyniku. Pomaga zapamiętać: dla 50 Hz i 2 biegunów jest 3000 obr./min.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Prędkość synchroniczna generatora zależy od częstotliwości i liczby par biegunów: n = 60·f/p."

Źródła:

  • Wikipedia: Synchronous speed — wzór n_s = 120 f / P, https://en.wikipedia.org/wiki/Synchronous_speed (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): Silnik synchroniczny — zależność prędkości od częstotliwości i liczby biegunów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_synchroniczny (dostęp: 2026-03-01)
  • All About Circuits: Synchronous Speed and Slip — omówienie zależności n, f i liczby biegunów, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-17/synchronous-speed/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do maszyn elektrycznych (maszyny synchroniczne i asynchroniczne)
  • Notatki/ściąga ze wzorami: n=60·f/p oraz n=120·f/P
  • Zadania rachunkowe z prędkości synchronicznej dla różnych liczb biegunów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego