Pojęcie zmęczenia gleby opisuje spadek jej produktywności i pogorszenie warunków dla wzrostu roślin, które pojawiają się przy długotrwałym, jednostronnym użytkowaniu stanowiska. W praktyce szkolnej i rolniczej najczęściej łączy się je z monokulturą, czyli wieloletnią uprawą tej samej rośliny.
Odpowiedź "uprawianie przez wiele lat tej samej rośliny" jest poprawna, bo monokultura uruchamia kilka nakładających się mechanizmów degradacyjnych:
- jednostronne pobieranie składników (ten sam gatunek ma podobne wymagania i "ciągnie" z profilu glebowego te same zasoby),
- pogorszenie struktury i aktywności biologicznej poprzez brak różnorodności resztek pożniwnych i ograniczenie korzystnych zmian w ryzosferze,
- nasilenie problemów fitosanitarnych – rośnie presja chorób i szkodników związanych z danym gatunkiem.
Odpowiedź "występowanie długotrwałych okresów suszy" może prowadzić do stresu wodnego roślin i pogorszenia właściwości gleby (np. spadku aktywności biologicznej), ale nie jest typowym, definicyjnym rdzeniem "zmęczenia gleby" w ujęciu agrotechnicznym; susza to raczej czynnik klimatyczny degradacji niż klasyczna przyczyna zmęczenia wynikającego z systemu upraw.
Odpowiedź "nadmierne zagęszczenie w glebie szkodników i patogenów" opisuje ważny skutek i współczynnik problemu, jednak zwykle jest następstwem wieloletniej uprawy tego samego gatunku, a nie główną przyczyną nadrzędną. W pytaniu chodzi o przyczynę podstawową, którą w praktyce jest monokultura.
Odpowiedź "częste stosowanie płodozmianu" jest nieprawidłowa, ponieważ płodozmian działa ochronnie: przerywa cykle rozwojowe wielu patogenów, różnicuje pobieranie składników, poprawia wykorzystanie stanowiska i ogranicza ryzyko wyjałowienia. Właśnie płodozmian jest klasycznym sposobem zapobiegania zmęczeniu gleby.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się obok siebie monokultura i płodozmian, zwykle monokultura będzie czynnikiem ryzyka degradacji, a płodozmian – działaniem profilaktycznym.
