KWALIFIKACJA ELM6 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 13.
Graf sekwencji etapów i przejść niezgodny z zasadami budowy sieci SFC zamieszczono na rysunku
Ilustracja przedstawia cztery diagramy oznaczone literami A, B, C, D, które są przykładami grafów sekwencji etapów i przejść
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Niepoprawny jest diagram B, ponieważ pokazuje podwójną linię (równoległość AND) bezpośrednio po kroku, a dopiero potem tranzycje w gałęziach. W SFC równoległość wprowadza się po tranzycji: krok → tranzycja → podwójna linia → kroki równoległe. Taka kolejność zapewnia poprawną składnię grafu.

Pełne wyjaśnienie:

W języku SFC (Sequential Function Chart) graf buduje się z kroków (stany/sekwencje działania) oraz tranzycji (warunki przejścia). Kluczowa jest składnia: elementy muszą występować w poprawnej kolejności, bo inaczej graf jest niejednoznaczny lub nie zostanie przyjęty przez edytor/kompilator.

Rozgałęzienia mają dwa typy, rozpoznawane po symbolu linii:

  • Rozgałęzienie alternatywne (OR)pojedyncza linia. Z jednego miejsca "wychodzą" różne gałęzie z różnymi tranzycjami; realizowana jest ta gałąź, której warunek zostanie spełniony.
  • Rozgałęzienie równoległe (AND)podwójna linia. Po spełnieniu jednej tranzycji następuje jednoczesna aktywacja kilku kroków (równoległe wykonanie gałęzi).

Dlatego istotna jest zasada: po kroku mogą występować tranzycje (można "decydować" o przejściu), natomiast po tranzycji mogą występować kroki (w tym także równoległe uruchomienie kilku kroków, oznaczone podwójną linią).

W diagramie "B." podwójna linia jest umieszczona bezpośrednio po kroku, a dopiero niżej znajdują się tranzycje w rozdzielonych gałęziach. To odwraca wymaganą kolejność (krok → podwójna linia → tranzycje), co jest typowym błędem składniowym SFC.

Pozostałe diagramy nie łamią tej konkretnej reguły: warianty z pojedynczą linią przedstawiają rozgałęzienie alternatywne (OR) z tranzycjami w gałęziach, a układ liniowy i pętle pozostają czytelne, jeśli zachowana jest naprzemienność kroku i tranzycji. Na egzaminie warto zapamiętać regułę kontrolną: AND (podwójna linia) powinno wynikać z jednej tranzycji i prowadzić do kroków, nie do tranzycji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SFC (Sequential Function Chart) to język opisu sekwencji w sterownikach PLC. Uporządkowuje pracę maszyny na kroki (stany) i tranzycje (warunki przejścia). Dzięki temu łatwiej projektować cykle, rozgałęzienia oraz równoległe działania i szybciej wykrywać błędy logiki.
Podstawą są kroki (step), tranzycje (transition) oraz połączenia kierunkowe. Krok opisuje aktywny stan/sekwencję, a tranzycja jest warunkiem logicznym, który musi zostać spełniony, aby przejść do następnego kroku lub gałęzi.
Rozgałęzienie alternatywne OR oznacza się pojedynczą linią i wybiera jedną gałąź zgodnie z warunkiem. Rozgałęzienie równoległe AND oznacza się podwójną linią i uruchamia kilka gałęzi jednocześnie po spełnieniu wspólnej tranzycji.
W SFC równoległość (AND) powinna wynikać z decyzji o przejściu, czyli z tranzycji. Jeśli po kroku wstawisz od razu podwójną linię, a dopiero potem tranzycje w gałęziach, łamiesz kolejność składni: zamiast krok → tranzycja → AND → kroki powstaje układ trudny do jednoznacznej interpretacji.
Poprawny schemat to: krok → tranzycja → podwójna linia → kroki równoległe. Oznacza to, że po spełnieniu warunku tranzycji system przechodzi do kilku kroków jednocześnie. W praktyce wiele edytorów SFC od razu podkreśla inny układ jako błąd składni.
Najczęściej myli się pojedynczą i podwójną linię, wstawia równoległość w złym miejscu (np. po kroku zamiast po tranzycji) albo zapomina o poprawnym łączeniu gałęzi. Błąd bywa też w naprzemienności: krok i tranzycja powinny się logicznie przeplatać.
Nie zawsze. Rysunek pomaga, ale trzeba znać reguły składni: co może wystąpić po kroku, a co po tranzycji, i jak działa OR oraz AND. Bez tej wiedzy łatwo wybrać odpowiedź na podstawie intuicji, a nie poprawności formalnej grafu.
Rozgałęzienie alternatywne stosuje się, gdy dalszy przebieg sekwencji zależy od warunków i ma być wykonana jedna z kilku możliwych ścieżek (np. tryb ręczny albo automatyczny). W SFC zazwyczaj przedstawia się je pojedynczą linią i tranzycjami prowadzącymi do różnych kroków.
Rozgałęzienie równoległe stosuje się, gdy po spełnieniu jednego warunku trzeba uruchomić kilka działań jednocześnie (np. start dwóch napędów, kontrola czujników i uruchomienie chłodzenia). W notacji SFC sygnalizuje to podwójna linia, po której aktywują się kroki w kilku gałęziach.
Ćwicz na krótkich fragmentach: najpierw zaznacz, gdzie są kroki i tranzycje, potem sprawdź regułę kolejności (czy po kroku jest tranzycja). Na końcu rozpoznaj typ rozgałęzienia po symbolu linii. Dobrą metodą jest też poprawianie celowo błędnych przykładów.
info

Około 33% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Niepoprawny jest diagram B, ponieważ pokazuje podwójną linię (równoległość AND) bezpośrednio po kroku, a dopiero potem tranzycje w gałęziach."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (część dotycząca SFC/Sequential Function Chart i reguł składni)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne o językach PLC (rozdział o SFC/Grafcet)
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (pomoc dotycząca SFC i błędów składni)
  • Ćwiczenia: przepisywanie i poprawianie błędnych fragmentów SFC (krok–tranzycja–rozgałęzienia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego