KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 32.
Ile powinna wynosić wartość rezystancji rozrusznika silnika obcowzbudnego prądu stałego o danych znamionowych: Un = 440 V, In = 55 A, Pn = 22 kW, Rt ~= 0,1 Ohm (zastępcza rezystancja uzwojenia twornika), jeżeli wartość prądu rozruchowego tego silnika ma być w przybliżeniu równy dwukrotnej wartości prądu znamionowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prąd rozruchowy ma wynosić ok. 2·In, czyli 2·55 A = 110 A. Wymagana rezystancja całkowita obwodu twornika przy rozruchu: R = U/I = 440/110 = 4 Ω. Rezystancja rozrusznika to Rr ≈ R − Rt = 4 − 0,1 = 3,9 Ω, czyli w przybliżeniu 4 Ω.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek z treści mówi, że prąd rozruchowy ma być w przybliżeniu dwukrotnością prądu znamionowego:

Iroz ≈ 2·In = 2·55 A = 110 A.

Podczas rozruchu (gdy SEM przeciwelektromotoryczna jest pomijalnie mała) prąd w obwodzie twornika można w przybliżeniu wyznaczyć z prawa Ohma, traktując rezystancję w obwodzie jako sumę rezystancji uzwojenia twornika i rezystancji rozrusznika:

I ≈ U / (Rt + Rr).

Zatem wymagana rezystancja całkowita:

Rcałk = U / Iroz = 440 V / 110 A = 4 Ω.

Wiemy też, że zastępcza rezystancja uzwojenia twornika wynosi Rt ≈ 0,1 Ω, więc rezystancja rozrusznika powinna uzupełnić wartość do 4 Ω:

Rr ≈ Rcałk − Rt = 4 − 0,1 = 3,9 Ω.

Ponieważ w zadaniu dopuszczono "w przybliżeniu", a odpowiedzi są podane w wartościach zaokrąglonych, najbliższą wartością jest 4 Ω.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 8 Ω dałoby zbyt mały prąd rozruchowy (około 440/8 ≈ 55 A, czyli blisko prądu znamionowego, nie 2·In).
  • 16 Ω ograniczyłoby prąd jeszcze bardziej (około 27,5 A), co nie spełnia warunku zadania.
  • 2 Ω spowodowałoby zbyt duży prąd (około 220 A), czyli około 4·In, co mogłoby być niepożądane.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze licz najpierw Iroz, potem Rcałk, a dopiero na końcu odejmij Rt, aby dostać rezystancję elementu dodatkowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw wyznacz wymagany prąd rozruchowy (np. Iroz=2·In). Potem policz rezystancję całkowitą: Rcałk=U/Iroz. Na końcu odejmij rezystancję własną twornika: Rroz=Rcałk−Rt. Wynik zaokrągl do dostępnych wartości.
Na starcie wirnik jeszcze się nie obraca, więc SEM przeciwelektromotoryczna jest bardzo mała. Wtedy prąd zależy głównie od napięcia zasilania i małej rezystancji obwodu twornika. Dlatego bez dodatkowego oporu prąd rozruchowy może wielokrotnie przekroczyć prąd znamionowy.
Rt to zastępcza rezystancja uzwojenia twornika (wewnętrzna rezystancja obwodu twornika). W obliczeniach rozruchu jest ona elementem szeregowym z rezystancją rozrusznika, więc wpływa na prąd. Nie można jej pominąć, bo zmienia wynik Rroz.
Najczęściej: (1) przyjęcie Iroz=In mimo warunku 2·In, (2) policzenie R=I/U zamiast R=U/I, (3) potraktowanie Rt jako wyniku końcowego, a nie składowej, (4) zaokrąglanie na początku zamiast na końcu.
W typowym zadaniu, gdzie podano U, żądany Iroz oraz rezystancję Rt, moc Pn nie jest konieczna do wyznaczenia rezystancji rozrusznika. Pn może służyć do innych analiz (np. sprawności, momentu), ale tutaj kluczowe jest prawo Ohma i warunek na prąd.
Oceń rząd wielkości: jeśli chcesz Iroz=110 A przy U=440 V, to Rcałk musi być około 4 Ω (bo 440/110=4). Odpowiedzi typu 16 Ω dadzą zbyt mały prąd, a 2 Ω zbyt duży. Taka kontrola pomaga wyłapać błędy.
Jego zadaniem jest chwilowe zwiększenie rezystancji w obwodzie twornika podczas startu, aby ograniczyć prąd rozruchowy i chronić uzwojenia oraz elementy zasilania. Po rozpędzeniu silnika (wzroście SEM) rezystancję stopniowo się zmniejsza lub zwiera.
Tak, jeśli w treści występuje sformułowanie "w przybliżeniu" i odpowiedzi są podane w wartościach zaokrąglonych. W praktyce dobiera się elementy z szeregu dostępnych wartości i uwzględnia tolerancję. Dlatego 3,9 Ω jest najbliżej 4 Ω.
W eksploatacji stacji, węzłów i instalacji mogą występować napędy elektryczne (np. pompy, sprężarki, wentylacja, siłowniki). Znajomość ograniczania prądu rozruchowego pomaga ocenić obciążenie zasilania, dobór zabezpieczeń i diagnozę problemów z uruchamianiem urządzeń.
Ćwicz schemat: (1) wyznacz I z warunku, (2) policz R=U/I, (3) rozdziel składowe rezystancji (wewnętrzna + dodatkowa), (4) wykonaj kontrolę sensowności wyniku. Pomaga też zapisywanie jednostek przy każdym kroku, aby uniknąć odwrócenia wzoru.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 37% zdających egzamin. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Prąd rozruchowy ma wynosić ok. 2·In, czyli 2·55 A = 110 A."

Źródła:

  • Wikipedia: DC motor – zależności prądu, napięcia i rezystancji w obwodzie twornika (sekcja o obwodzie twornika i SEM), https://en.wikipedia.org/wiki/DC_motor - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia: Ohm's law – zależność U, I, R i przekształcenia wzorów, https://en.wikipedia.org/wiki/Ohm%27s_law - dostęp 2026-02-18
  • All About Circuits: DC Motor Basics (opis modelu obwodu twornika i wpływu rezystancji na prąd), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-13/dc-motor-basics/ - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Skrypty/rozdziały z maszyn elektrycznych: silniki prądu stałego i rozruch
  • Zadania rachunkowe z prawa Ohma i obwodów rezystancyjnych
  • Materiały dydaktyczne z napędów elektrycznych (ograniczanie prądu rozruchowego)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego