KWALIFIKACJA BUD16 + BUD17 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 28.
Ile tlenu będzie niezbędne do spalenia 1 m3 metanu ze współczynnikiem nadmiaru powietrza 1,1, jeżeli przy stechiometrycznym spalaniu całkowitym i zupełnym tej samej ilości metanu wymagane są 2 m3 tlenu zawarte w 10 m3 powietrza?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy spalaniu stechiometrycznym 1 m3 CH4 wymaga 2 m3 tlenu. Współczynnik nadmiaru powietrza λ=1,1 oznacza, że rzeczywista ilość utleniacza (a więc i tlenu doprowadzonego z powietrzem) jest o 10% większa od teoretycznej. Dlatego: 2 · 1,1 = 2,2 m3 O2.

Pełne wyjaśnienie:

Spalanie całkowite i zupełne metanu opisuje równanie stechiometryczne:

CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O

Z równania wynika, że na 1 "część" (np. 1 m3) metanu potrzeba 2 "części" tlenu, jeżeli proces przebiega stechiometrycznie (czyli dokładnie tyle utleniacza, ile wynika z reakcji). W treści zadania ta informacja jest podana wprost: dla 1 m3 metanu wymagane są 2 m3 tlenu, zawarte w 10 m3 powietrza.

W praktyce spalania często stosuje się nadmiar powietrza, aby zapewnić dopalenie paliwa i ograniczyć powstawanie produktów niecałkowitego spalania. Opisuje to współczynnik nadmiaru powietrza λ, z definicji równy stosunkowi ilości (strumienia) powietrza rzeczywistego do powietrza teoretycznie potrzebnego (stechiometrycznego). Gdy λ=1,1, oznacza to 10% nadmiaru powietrza względem wartości teoretycznej.

Jeżeli powietrze (a więc także tlen będący jego składnikiem) podajemy w ilości większej o 10%, to ilość tlenu doprowadzonego do procesu także rośnie 1,1 raza w porównaniu do zapotrzebowania stechiometrycznego:

  • tlen stechiometryczny: 2 m3
  • tlen przy λ=1,1: 2 · 1,1 = 2,2 m3

Dlatego poprawna jest odpowiedź "2,2 m3".

Pozostałe wartości są niepoprawne, bo wynikają z typowych pomyłek:

  • "9,0 m3" oraz "11,0 m3" mogą brać się z błędnego manipulowania liczbą 10 m3 powietrza z treści (np. 10±1) zamiast pracy na objętości tlenu.
  • "10,0 m3" to najczęściej utożsamienie wymaganej ilości tlenu z ilością powietrza stechiometrycznego, mimo że powietrze jest mieszaniną i zawiera jedynie część tlenu.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą regułę: gdy znasz zapotrzebowanie stechiometryczne i masz λ, to dla tlenu/ powietrza rzeczywistego zwykle stosujesz mnożenie przez λ.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
λ=1,1 znaczy, że do spalania doprowadza się 10% więcej powietrza niż wynika ze stechiometrii. Wraz z dodatkowym powietrzem dopływa też dodatkowy tlen, więc obliczeniowo zwykle mnożysz zapotrzebowanie stechiometryczne przez 1,1.
Najpierw ustalasz tlen stechiometryczny (z równania reakcji lub z danych w zadaniu). Następnie, gdy podany jest nadmiar powietrza w postaci λ, liczysz: O2(rzeczywiste) = λ · O2(stechiometryczne).
Wynika to z równania reakcji: CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O. Współczynnik "2" przy O2 mówi, że na 1 jednostkę metanu potrzeba 2 jednostek tlenu. Dla gazów w tych samych warunkach działa to także objętościowo.
Zależy od tego, o co pytają odpowiedzi. Gdy pytanie dotyczy tlenu, liczysz objętość O2. Informacja o powietrzu jest pomocnicza (pokazuje, ile powietrza zawiera daną ilość tlenu), ale nie wolno jej mylić z wynikiem.
Najczęstsze pomyłki to: (1) podstawienie objętości powietrza zamiast tlenu, (2) dodanie 10% jako "+0,1 m3" zamiast mnożenia przez 1,1, (3) manipulowanie liczbą z treści (np. 10±1) bez związku z definicją λ.
Niewielki nadmiar powietrza zwykle ułatwia dopalenie paliwa, ale zbyt duży nadmiar obniża temperaturę płomienia i może pogarszać sprawność (więcej strat z gorącymi spalinami). W praktyce dobiera się λ tak, by zapewnić bezpieczeństwo i poprawne parametry pracy urządzenia.
Takie obliczenia pojawiają się przy doborze i regulacji palników, ocenie procesu spalania (np. na podstawie analizy spalin), a także przy zagadnieniach eksploatacyjnych związanych z jakością spalania i bezpieczeństwem. Na egzaminie zwykle są to krótkie zadania rachunkowe.
Ta informacja ma przypomnieć zależność między ilością tlenu a ilością powietrza (powietrze jest mieszaniną). W niektórych wariantach zadań pozwala to przeliczać zapotrzebowanie na powietrze. Tutaj jednak pytanie dotyczy wyłącznie tlenu, więc kluczowe jest 2 m3 O2.
Jeśli λ=1,1, to tlen ma być o 10% większy niż stechiometryczny. 10% z 2 m3 to 0,2 m3, więc wynik powinien być 2+0,2=2,2 m3. Taka kontrola pomaga wychwycić pomyłki rzędu wielkości.
W typowych zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się, że dla gazów w tych samych warunkach ciśnienia i temperatury stosunki objętości odpowiadają stosunkom liczby moli. Dlatego współczynniki z równania reakcji można stosować do m3, jeśli warunki są porównywalne.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Przy spalaniu stechiometrycznym 1 m3 CH4 wymaga 2 m3 tlenu."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): "Stoichiometry" – section on stoichiometric coefficients and mole/volume ratios (gases) https://en.wikipedia.org/wiki/Stoichiometry (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (EN): "Methane" – section on combustion reaction equation https://en.wikipedia.org/wiki/Methane#Chemical_reactions (dostęp: 2026-02-27)
  • Engineering ToolBox: "Air required for combustion" / "Combustion of Methane" (zależność powietrze teoretyczne i współczynnik nadmiaru powietrza) https://www.engineeringtoolbox.com/methane-combustion-d_393.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania z chemii technicznej: stechiometria i spalanie węglowodorów
  • Materiały dydaktyczne z zakresu spalania gazu ziemnego i regulacji palników (λ, powietrze teoretyczne i rzeczywiste)
  • Tablice/opracowania składu powietrza i podstawy obliczeń objętościowych dla gazów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego