KWALIFIKACJA GIW9 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 2.
Ile wynosi ciśnienie poziome w górotworze nienaruszonym robotami górniczymi na głębokości H = 800 m, przy założeniu wartości liczby m = 3, gdy ciężar objętościowy skał γ = 25 kN/m3?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najpierw wyznacza się ciśnienie pionowe od nadkładu: p_v = γ·H. Dla γ = 25 kN/m³ i H = 800 m otrzymuje się p_v = 20 000 kN/m². Ciśnienie poziome wyznacza się ze wzoru zależnego od parametru m i przyjętej konwencji znaków; po podstawieniu danych (zgodnie z definicją m stosowaną w zadaniach kursowych) otrzymuje się wartość –10 000 kN/m².

Pełne wyjaśnienie:

W górotworze nienaruszonym podstawą jest wyznaczenie ciśnienia (naprężenia) pionowego od ciężaru nadkładu:

p_v = γ · H

Dla danych z zadania: γ = 25 kN/m3 oraz H = 800 m, więc p_v = 25 · 800 = 20 000 kN/m2. To jest krok kontrolny, który pozwala ocenić rząd wielkości dalszych wyników.

Ciśnienie poziome p_h w praktyce oblicza się jako funkcję p_v oraz własności ośrodka (np. przez współczynnik parcia bocznego λ/K lub przez parametry sprężystości). W wielu ujęciach inżynierskich spotyka się zależność typu p_h = λ · p_v, gdzie λ jest stosunkiem p_h/p_v.

W tym zadaniu pojawia się jednak parametr nazwany "liczba m". Ponieważ treść nie podaje jawnie wzoru łączącego m z p_h, rozwiązanie musi opierać się na definicji m przyjętej w materiałach dydaktycznych, z których pochodzi zadanie. Dodatkowo trzeba uwzględnić konwencję znaków: w części opracowań geomechanicznych ściskanie zapisuje się jako ujemne, stąd możliwy jest znak "–" przy ciśnieniu.

Po zastosowaniu relacji przewidzianej dla podanej "liczby m" oraz po podstawieniu p_v = 20 000 kN/m2 otrzymuje się wynik –10 000 kN/m2.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w tym ujęciu?

  • "200 000 kN/m2" i "100 000 kN/m2" są kilkukrotnie większe od p_v = 20 000 kN/m2, co wymagałoby bardzo dużego stosunku p_h/p_v; bez dodatkowych przesłanek (np. szczególnych warunków tektonicznych) jest to mało spójne z typową metodyką zadaniową.
  • "–20 000 kN/m2" odpowiadałoby wartości równej co do modułu p_v, czyli sytuacji p_h ≈ p_v przy przyjętej konwencji znaków; nie wynika to z relacji opartej na m=3 użytej w tym zadaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze policz p_v = γ·H jako punkt odniesienia i dopiero potem wyznacz p_h zgodnie z definicją współczynnika użytego w zadaniu (m/λ/K), pilnując znaków i jednostek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się zależność p_v = γ · H, gdzie γ to ciężar objętościowy skał, a H to głębokość. Wynik otrzymasz w kN/m², gdy γ podasz w kN/m³, a H w metrach. To podstawowy krok kontrolny przed liczeniem ciśnienia poziomego.
Ponieważ górotwór jest ściskany nie tylko "od góry" ciężarem nadkładu (p_v), ale także w poziomie wskutek sprężystego zachowania skał i warunków geologicznych. p_h wpływa na dobór obudowy, stateczność wyrobisk i zagrożenia (zaciskanie, zawały).
γ opisuje "ile waży" jednostka objętości skały. W praktyce to parametr używany do wyznaczania obciążenia od nadkładu i ciśnienia pionowego p_v. Najczęstszy błąd to mylenie γ z gęstością lub wstawienie niewłaściwych jednostek.
Często przyjmuje się, że p_h jest funkcją p_v, np. p_h = λ · p_v, gdzie λ (lub K) to współczynnik parcia bocznego. W wielu przypadkach λ < 1, ale lokalnie (tektonika, naprężenia własne) może być większy. Zależy to od modelu i danych.
Tak, jeśli autor zadania stosuje konwencję znaków, w której ściskanie jest ujemne, a rozciąganie dodatnie. Wtedy wartości "–" oznaczają naprężenia ściskające. Na egzaminie zawsze sprawdzaj, czy w danym dziale/materiałach tak właśnie oznaczano naprężenia.
To różne pojęcia: współczynnik Poissona opisuje związek odkształceń poprzecznych i wzdłużnych, a λ/K to stosunek p_h do p_v. Mylenie ich działa jak "podmiana wzoru" i zwykle daje wyniki o złym rzędzie wielkości lub niezgodne ze znakiem przyjętym w zadaniu.
Najpierw policz p_v = γ·H i zapamiętaj jako punkt odniesienia. Jeśli γ≈25 kN/m³ i H≈800 m, to p_v≈20 000 kN/m² (czyli ok. 20 MPa). p_h zwykle jest tego samego rzędu, a nie dziesięciokrotnie większy bez wyraźnego uzasadnienia.
Typowe pomyłki to: zamiana MPa na kN/m² bez przeliczenia (1 MPa = 1000 kN/m²), wpisanie H w kilometrach zamiast w metrach, oraz użycie γ jako "25" bez świadomości, że to kN/m³. Zawsze zapisuj jednostki przy każdym kroku.
Gdy projektuje się wyrobiska w skałach o dużej sztywności, przy dużych głębokościach lub w rejonach zaburzeń tektonicznych. Wysokie p_h może zwiększać ryzyko zaciskania wyrobisk, spękań ociosów i problemów z utrzymaniem przekroju, co wpływa na organizację robót.
Najlepiej mieć pod ręką kartę wzorów z kursu/przedmiotu: sprawdź, jak zdefiniowano m (czy łączy p_h z p_v, czy z parametrami sprężystości). Następnie ćwicz kilka przykładów z tym samym oznaczeniem, pilnując znaków i jednostek.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że najpierw wyznacza się ciśnienie pionowe od nadkładu: p_v = γ·H.

Źródła:

  • Jaeger J.C., Cook N.G.W., Zimmerman R.W., "Fundamentals of Rock Mechanics", 4th ed., Blackwell Publishing, 2007, rozdziały o stanie naprężenia in-situ (stress at depth).
  • Hoek E., Brown E.T., "Underground Excavations in Rock", CRC Press, wydania klasyczne, rozdziały dotyczące naprężeń pierwotnych i wpływu parametrów sprężystości.

Materiały:

  • Podręczniki z mechaniki górotworu używane w kształceniu górniczym (rozdziały: naprężenia pierwotne, parcie boczne)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/CKZ do kwalifikacji dotyczącej organizacji eksploatacji podziemnej (wzory i definicje stosowanych parametrów)
  • Zestawy zadań rachunkowych z geomechaniki: obliczanie p_v oraz p_h przy różnych założeniach współczynników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego