KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 26.
Ile wynosi wartość wypadkowej siły F, jeżeli wartości rzutów tej siły na osie x i y wynoszą odpowiednio: Fx=40 N, Fy=30 N?
Ilustracja przedstawia wektor wypadkowej siły F w układzie współrzędnych kartezjańskich, z zaznaczonymi rzutami tej siły na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wartość siły wypadkowej dla prostopadłych składowych oblicza się ze wzoru: F = √(Fx² + Fy²).
Po podstawieniu: F = √(40² + 30²) = √(1600 + 900) = √2500 = 50 N. Dlatego poprawna jest odpowiedź 50 N.

Pełne wyjaśnienie:

Jeżeli znasz rzuty (składowe) wektora siły na osie układu współrzędnych, to wyznaczenie wartości (modułu) tej siły jest zadaniem z geometrii wektorów.

Składowe Fx i Fy są z definicji skierowane odpowiednio wzdłuż osi x i y, a osie układu kartezjańskiego są prostopadłe. Oznacza to, że wektor siły F wraz ze składowymi tworzy trójkąt prostokątny, w którym przyprostokątnymi są wartości składowych, a przeciwprostokątną jest wartość siły wypadkowej.

Stosujemy więc zależność pitagorejską:

F = √(Fx² + Fy²)

Podstawienie danych:

  • Fx = 40 N
  • Fy = 30 N

Obliczenia:

  • Fx² = 40² = 1600
  • Fy² = 30² = 900
  • Suma: 1600 + 900 = 2500
  • Pierwiastek: √2500 = 50

Zatem F = 50 N.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 35 N – to typowy skutek błędnego "uśredniania" lub intuicyjnego strzału bez użycia wzoru; moduł musi być większy niż większa składowa (tu 40 N), więc 35 N odpada.
  • 10 N – wynik rażąco zaniżony; przy składowych 40 N i 30 N wartość wypadkowa nie może być tak mała.
  • 70 N – często pojawia się, gdy ktoś dodaje składowe liniowo (40 + 30), co byłoby poprawne tylko dla sił współliniowych w tym samym kierunku, a nie dla prostopadłych składowych.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy składowe są prostopadłe, wynik zawsze spełnia: większa składowa < F < suma składowych, czyli tutaj: 40 N < F < 70 N. To szybki test sensowności obliczeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Siła wypadkowa to pojedyncza siła, która zastępuje działanie kilku sił jednocześnie i daje ten sam efekt ruchowy lub statyczny. W ujęciu wektorowym jest to suma wektorów sił. Dla dwóch prostopadłych składowych jej wartość wyznacza się geometrycznie jak przeciwprostokątną trójkąta.
Gdy Fx i Fy są składowymi na osie prostopadłe, liczysz moduł: F = √(Fx² + Fy²). To bezpośrednie zastosowanie twierdzenia Pitagorasa do trójkąta utworzonego przez składowe i wektor wypadkowy.
Dodawanie wartości 40 N + 30 N jest poprawne tylko wtedy, gdy siły działają wzdłuż jednej linii (współliniowo) i w tym samym kierunku. Przy składowych na osie x i y kierunki są prostopadłe, więc sumowanie musi być geometryczne, a nie arytmetyczne.
Dla prostopadłych składowych obowiązuje prosta kontrola: wartość wypadkowej jest większa niż większa składowa, ale mniejsza niż ich suma. Czyli przy 40 N i 30 N musi wyjść więcej niż 40 N i mniej niż 70 N. To eliminuje skrajnie błędne wyniki.
Rzut siły na oś to jej "część" działająca wzdłuż danej osi układu współrzędnych. Składowa Fx mówi, jak silnie siła "ciągnie" w kierunku osi x, a Fy analogicznie wzdłuż osi y. Razem te składowe odtwarzają wektor siły.
Stosuje się je, gdy masz dwie prostopadłe składowe (np. poziomą i pionową) i chcesz policzyć wartość wypadkową. W praktyce dotyczy to obciążeń elementów maszyn, reakcji w podporach czy składowych sił w łożyskach, gdy kierunki są pod kątem 90°.
Najczęściej myli się dodawanie wektorów z dodawaniem liczb (40+30), zapomina o potęgowaniu składowych przed sumowaniem albo błędnie pierwiastkuje. Częsty błąd to też wybór wyniku mniejszego niż większa składowa, co jest niemożliwe dla prostopadłych składowych.
Dla prostopadłych składowych nie: moduł F = √(Fx² + Fy²) zawsze jest większy od każdej niezerowej składowej. Wyjątki dotyczą innych sytuacji, np. gdy dwie siły są przeciwne wzdłuż jednej prostej i częściowo się znoszą, ale to nie jest przypadek składowych na osie x i y.
Składowe sił pomagają ocenić obciążenia działające na elementy: śruby, wsporniki, prowadnice czy łożyska. Znając składowe w dwóch kierunkach, można policzyć wypadkową i dobrać elementy o odpowiedniej wytrzymałości, a także przewidzieć zużycie i ryzyko przeciążenia węzłów maszyny.
Warto opanować: rozkład siły na składowe, dodawanie wektorów w 2D i wzór F = √(Fx² + Fy²) dla osi prostopadłych. Ćwicz też rachunki na prostych liczbach (np. 3-4-5), bo wiele zadań bazuje na trójkątach pitagorejskich i szybkiej kontroli sensowności wyniku.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Wartość siły wypadkowej dla prostopadłych składowych oblicza się ze wzoru: F = √(Fx² + Fy²).Po podstawieniu: F = √(40² + 30²) = √(1600 + 900) = √2500 = 50 N."

Źródła:

  • Halliday, Resnick, Walker, "Podstawy fizyki", tom 1, rozdział: Wektory i dodawanie wektorów (wydania polskie; treść o składowych i module wektora).
  • Serway, Jewett, "Fizyka dla nauk ścisłych i inżynierskich", tom 1, dział: Wektory w fizyce (składowe wektora, moduł, twierdzenie Pitagorasa).

Materiały:

  • Podręczniki z mechaniki/ statyki dla szkół branżowych: rozdziały o wektorach i rozkładzie sił
  • Zadania treningowe z dodawania wektorów i obliczania modułu wektora w 2D
  • Karty wzorów: twierdzenie Pitagorasa i zależności dla składowych wektora

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego