KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 2.
Ilustracja przedstawia łożysko
Ilustracja przedstawia łożysko przegubowe, które jest elementem stosowanym w mechatronice, szczególnie w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko przegubowe rozpoznaje się po kulistych powierzchniach współpracujących pierścieni, które umożliwiają wychylenie i kompensację niewspółosiowości. Łożyska kulkowe, walcowe i igiełkowe są łożyskami tocznymi – mają elementy toczne (kule/wałeczki/igiełki) widoczne na przekroju.

Pełne wyjaśnienie:

Łożysko przegubowe (często nazywane także łożyskiem przegubowym ślizgowym) jest stosowane tam, gdzie oprócz przenoszenia obciążeń potrzebna jest wahliwość, czyli możliwość niewielkiego odchylenia osi pracy. Konstrukcyjnie wyróżnia je to, że współpracujące powierzchnie mają kształt kulisty (sferyczny). Dzięki temu łożysko może kompensować niewspółosiowość, ugięcia konstrukcji lub niewielkie błędy montażowe.

Odpowiedź "przegubowe." jest poprawna, jeżeli na ilustracji widać typowe cechy łożyska przegubowego, np. kulisty pierścień wewnętrzny osadzony w pierścieniu zewnętrznym o dopasowanej, sferycznej powierzchni. Taki obraz różni się od łożysk tocznych, w których elementem charakterystycznym są elementy toczne i bieżnie.

  • Odpowiedź "kulkowe." jest nieprawidłowa, gdyż łożysko kulkowe ma kule jako elementy toczne pomiędzy bieżnią pierścienia wewnętrznego i zewnętrznego. Na rysunku/zdjęciu zwykle widać rząd kul i koszyk.
  • Odpowiedź "walcowe." jest nieprawidłowa, bo w łożysku walcowym elementami tocznymi są wałeczki o kształcie walca. To daje inny "rysunek" przekroju niż powierzchnie kuliste typowe dla łożysk przegubowych.
  • Odpowiedź "igiełkowe." jest nieprawidłowa, ponieważ łożysko igiełkowe ma bardzo smukłe wałeczki (igiełki). Częstą pomyłką jest branie każdego "małego wałeczka" za igiełkę, ale w łożysku przegubowym kluczowa jest sferyczność i możliwość wychylenia, a nie zestaw elementów tocznych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy widzisz elementy toczne (kule/wałeczki/igiełki). Jeśli ich nie ma, a zamiast tego widoczne są dopasowane powierzchnie ślizgowe o kształcie kulistym, rozważ łożysko przegubowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko przegubowe to łożysko, którego powierzchnie współpracujące mają kształt kulisty i pozwalają na niewielkie wychylenie (wahliwość). Stosuje się je, gdy trzeba przenieść obciążenia, a jednocześnie skompensować niewspółosiowość lub ugięcia węzła.
Szukaj cech sferycznych: pierścień wewnętrzny o kształcie "kuli" współpracujący z pierścieniem zewnętrznym o dopasowanej powierzchni. Zwykle nie widać rzędu kul ani wałeczków jak w łożyskach tocznych, tylko gładkie powierzchnie ślizgowe.
Łożysko kulkowe jest łożyskiem tocznym i pracuje dzięki kulom pomiędzy bieżniami. Łożysko przegubowe opiera się na powierzchniach ślizgowych o kształcie kulistym i umożliwia wychylenie osi, co pomaga przy niewspółosiowości i drganiach.
Bo ma kuliste (sferyczne) powierzchnie współpracy, które pozwalają na zmianę kąta ustawienia pierścienia wewnętrznego względem zewnętrznego. Dzięki temu wał nie musi być idealnie współosiowy z oprawą, a mimo to węzeł może pracować poprawnie.
Nie. Oba są łożyskami tocznymi z wałeczkami, ale w igiełkowym wałeczki są bardzo smukłe (jak igły), co pozwala zmniejszyć gabaryty przy dużej nośności promieniowej. W walcowym wałeczki są krótsze i grubsze.
Najczęściej w węzłach, gdzie mogą wystąpić odchyłki montażowe, ugięcia ramion, zmienne kierunki obciążeń lub ruchy wahliwe, np. w przegubach mechanizmów, cięgnach i elementach wykonawczych. Pomagają ograniczyć naprężenia od niewspółosiowości.
Typowe pomyłki to: wybór "kulkowego" z przyzwyczajenia, mylenie wałeczków z igiełkami przy słabej jakości ilustracji oraz ignorowanie cechy kluczowej łożyska przegubowego, czyli sferycznych powierzchni i możliwości wychylenia, a nie elementów tocznych.
Często tak, ale zależy od wykonania. W praktyce spotyka się rozwiązania wymagające okresowego smarowania oraz wersje z materiałami ślizgowymi o podwyższonej odporności. Na egzaminie warto pamiętać ogólnie: poprawne smarowanie ogranicza tarcie i zużycie węzła.
Dobór zależy od kierunku i wartości obciążenia, prędkości, dopuszczalnych luzów i niewspółosiowości. Łożyska toczne (kulkowe, walcowe, igiełkowe) dobiera się pod kątem nośności i prędkości, a przegubowe szczególnie wtedy, gdy ważna jest wahliwość i tolerancja błędów ustawienia.
Najlepiej ćwiczyć rozpoznawanie na zdjęciach i przekrojach: odróżniać kule, wałeczki i igiełki oraz pamiętać, że łożysko przegubowe ma sferyczne powierzchnie i umożliwia wychylenie. Pomaga też kojarzenie zastosowań: przeguby i niewspółosiowość → łożysko przegubowe.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że łożysko przegubowe rozpoznaje się po kulistych powierzchniach współpracujących pierścieni, które umożliwiają wychylenie i kompensację niewspółosiowości.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Łożysko przegubowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_przegubowe (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Łożysko kulkowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_kulkowe (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Łożysko walcowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_walcowe (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: łożyskowania)
  • Katalogi producentów łożysk (część: rodzaje i oznaczenia łożysk)
  • Atlas/album elementów maszyn z fotografiami i przekrojami łożysk

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego