KWALIFIKACJA MTL5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 39.
Jaki rodzaj wady wytłoczek przedstawiono na zdjęciu?
Ilustracja przedstawia metalową wytłoczkę z widoczną wadą produkcyjną.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Oderwanie dna" to wada, w której dno wytłoczki zostaje oddzielone od ścianek (całkowicie lub prawie całkowicie), zwykle w strefie przejścia dno–ścianka.
Pęknięcie wzdłużne biegnie po ściance, naderwanie brzegu dotyczy kołnierza, a pofałdowanie daje zmarszczki, nie rozdzielenie materiału.

Pełne wyjaśnienie:

Wada określona jako "oderwanie dna" polega na tym, że część dna wytłoczki odrywa się od pozostałej części detalu. W praktyce obserwuje się wyraźną linię oddzielenia (lub prawie pełnego oddzielenia) w obszarze przejścia dno–ścianka. Jest to typowe uszkodzenie ciągłości materiału związane z nadmiernymi odkształceniami i/lub niekorzystnym stanem naprężeń w tej strefie.

Odpowiedź "Pęknięcie wzdłużne" opisuje inną geometrię wady: pęknięcie biegnie wzdłuż tworzącej ścianki (często równolegle do kierunku największego rozciągania), a nie wzdłuż obwodu przy dnie. Taka wada częściej kojarzy się z rozciąganiem ścianki i lokalnym przekroczeniem plastyczności/ciągliwości wzdłużnej.

Odpowiedź "Naderwanie brzegu" dotyczy przede wszystkim kołnierza lub krawędzi wytłoczki. Naderwanie pojawia się przy brzegu (na obwodzie otworu/kołnierza), zwykle jako niepełne pęknięcie wychodzące od krawędzi. To inny obszar detalu niż dno.

Odpowiedź "Pofałdowanie powierzchni" (zmarszczki/fałdy) nie jest przerwaniem materiału, tylko deformacją wynikającą z lokalnego wyboczenia blachy przy ściskaniu. Wizualnie daje to falowanie, "harmonijkę" lub promieniste fałdy, ale bez charakterystycznej szczeliny rozdzielającej element na części.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą procedurę rozpoznania: najpierw ustal miejsce wady (dno, ścianka, brzeg/kołnierz), potem jej charakter (przerwanie ciągłości materiału czy tylko zmiana kształtu), a na końcu dopasuj nazwę. To ogranicza pomyłki między "oderwaniem", "pęknięciem" i "naderwaniem".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oderwanie dna to wada wytłoczki, w której dno oddziela się od ścianek (częściowo lub całkowicie), zwykle w strefie przejścia dno–ścianka. Jest to przerwanie ciągłości materiału, a nie tylko deformacja kształtu.
Kluczowe jest miejsce i przebieg uszkodzenia. Oderwanie dna występuje przy połączeniu dna ze ścianką i ma charakter "odcięcia" dna. Pęknięcie wzdłużne biegnie po ściance w kierunku wzdłużnym (po tworzącej), bez typowego oddzielenia dna.
Naderwanie brzegu pojawia się na krawędzi/kołnierzu wytłoczki i zwykle startuje od samej krawędzi jako niepełne pęknięcie. Wady dna dotyczą centralnej części detalu i strefy przejścia dno–ścianka, a nie obwodu kołnierza.
Pofałdowanie (zmarszczki) to deformacja bez rozrywania materiału: blacha tworzy fałdy wskutek lokalnego ściskania i wyboczenia. Wizualnie widać "falowanie", ale nie widać szczeliny ani rozdzielenia elementu na części, jak przy pęknięciu czy oderwaniu.
Strefa dno–ścianka bywa krytyczna, bo łączą się tam duże odkształcenia z niekorzystnym rozkładem naprężeń oraz wpływem tarcia i promieni narzędzi. Jeśli materiał ma zbyt małą podatność na odkształcenie lub parametry procesu są niekorzystne, może dojść do rozdzielenia dna.
Oderwanie dna wiąże się z nadmiernym obciążeniem materiału w rozciąganiu w krytycznej strefie. W praktyce sprzyja temu zbyt duże wymagane odkształcenie w jednym przebiegu, niekorzystna geometria przejścia lub warunki tarcia, które zwiększają naprężenia.
Najczęściej znaczenie mają: stempel, matryca i dociskacz (oraz ich promienie, pasowania i stan powierzchni). Zbyt ostre promienie, niewłaściwy docisk lub zbyt duże tarcie mogą zwiększać ryzyko pęknięć/oderwań, a zbyt mały docisk sprzyja fałdowaniu.
Najczęstsze pomyłki to ignorowanie miejsca wady (dno vs brzeg), mylenie fałd (deformacja) z pęknięciem (przerwanie) oraz wybór odpowiedzi po "brzmieniu" terminu zamiast po cechach obrazu. Pomaga analiza: lokalizacja + przebieg + czy jest rozdzielenie.
Najlepiej pracować na zestawach zdjęć/atlasach wad i opisywać każdą wadę trzema cechami: miejsce, kształt/przebieg i czy jest przerwanie materiału. Potem dopiero dopasować nazwę. Taka rutyna ogranicza zgadywanie.
Nazwa wady to dobry punkt startu, ale do działań korygujących potrzebna jest jeszcze ocena: gdzie dokładnie występuje, jak często, w jakich partiach materiału i przy jakich nastawach. Dopiero wtedy można sensownie korygować smarowanie, docisk, geometrię narzędzi lub parametry procesu.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: ""Oderwanie dna" to wada, w której dno wytłoczki zostaje oddzielone od ścianek (całkowicie lub prawie całkowicie), zwykle w strefie przejścia dno–ścianka."

Źródła:

  • ASM Handbook, Volume 14B: Metalworking: Sheet Forming, rozdziały dot. wad w tłoczeniu/wytłaczaniu i typowych uszkodzeń, ASM International (wydanie książkowe)
  • Serope Kalpakjian, Steven R. Schmid, "Manufacturing Engineering and Technology", część dot. sheet metal forming oraz typowych defektów w głębokim tłoczeniu (wydanie książkowe)

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały o tłoczeniu blach i wadach wytłoczek (technologia przeróbki plastycznej)
  • Atlas/galeria wad wyrobów tłoczonych używana w kontroli jakości (materiały szkolne zakładowe)
  • Materiały dydaktyczne z budowy narzędzi: stempel, matryca, dociskacz i ich wpływ na wady

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego