KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2010

PYTANIE NR 5.
Jakie ilości wody destylowanej należy kolejno użyć do sporządzenia 200 g roztworu wody wapiennej zgodnie z Farmakopeą Polską.
Ilustracja przedstawia fragment tekstu z Farmakopei Polskiej dotyczący przygotowania roztworu wody wapiennej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W przepisie FP VI używa się proporcji "części". Gotowy roztwór odpowiada porcji wody z ostatniego etapu (100 cz.). Jeśli 100 cz. ma dać 200 g, to 1 cz. = 2 g. Zatem kolejne porcje wody: 5 cz. = 10 g, potem 100 cz. = 200 g i ponownie 100 cz. = 200 g.

Pełne wyjaśnienie:

Woda wapienna (Aqua Calcis) jest otrzymywana etapowo jako nasycony wodny roztwór wodorotlenku wapnia. W zapisie farmakopealnym kluczowe jest rozumienie jednostki "części" (cz.) – nie jest to ani gram, ani mililitr, tylko proporcja, którą trzeba przeskalować do wymaganej masy preparatu.

W procedurze (FP VI) woda jest używana w trzech kolejnych porcjach:

  • najpierw łączy się 1 cz. tlenku wapnia z 5 cz. wody, aby otrzymać papkę,
  • następnie całość spłukuje się do naczynia 100 cz. wody i po odstaniu odrzuca się przezroczysty płyn znad osadu (to nie jest produkt końcowy),
  • osad zalewa się ponownie 100 cz. wody i po odstaniu ten płyn stanowi właściwą wodę wapienną.

Zadanie wymaga przeliczenia tych proporcji na przygotowanie 200 g roztworu. Zgodnie z zasadą z kontekstu: gotowy roztwór odpowiada objętości/masie wody użytej w ostatnim etapie, czyli 100 cz. ma odpowiadać 200 g. Stąd:

  • 100 cz. = 200 g, więc 1 cz. = 2 g,
  • 5 cz. = 5 × 2 g = 10 g,
  • 100 cz. = 100 × 2 g = 200 g,
  • drugie 100 cz. = 200 g.

Dlatego poprawny zestaw ilości wody destylowanej to 10,0; 200,0; 200,0 (kolejno dla porcji 5 cz., 100 cz. i 100 cz.).

Pozostałe propozycje są błędne, bo wynikają z typowych pomyłek: przyjęcia innych proporcji (np. 5 cz. zamiast przeliczenia do masy końcowej), "dociągnięcia" do 190 g przez błędne odejmowanie, albo założenia, że 100 cz. odpowiada 100 g. W tym zadaniu najważniejsze jest konsekwentne przeskalowanie "części" do 200 g, a nie manipulowanie liczbami tak, by suma wyglądała "ładnie".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Woda wapienna (Aqua Calcis) to nasycony wodny roztwór wodorotlenku wapnia, otrzymywany etapowo z użyciem tlenku wapnia i wody. Po odstaniu powstaje osad, a przezroczysty płyn znad niego stanowi roztwór używany jako produkt.
"Część" (cz.) oznacza proporcję, a nie stałą jednostkę masy. Żeby policzyć ilości, trzeba ustalić przelicznik z warunku zadania (np. że 100 cz. ma dać 200 g), a potem przemnożyć liczbę "części" przez wartość jednej części.
Pierwszy płyn po spłukaniu i odstaniu traktuje się jako etap oczyszczający/technologiczny. W przepisie FP VI wskazuje się, że odrzuca się przezroczysty płyn znad osadu, a dopiero kolejne zalanie osadu wodą i odstanie daje właściwy roztwór (produkt końcowy).
Najpierw ustalasz przelicznik: skoro 100 cz. odpowiada 200 g produktu, to 1 cz. = 200/100 = 2 g. Potem liczysz kolejne porcje: 5 cz. = 10 g, 100 cz. = 200 g i ponownie 100 cz. = 200 g.
Najczęściej: (1) mylenie proporcji z innym wydaniem Farmakopei, (2) założenie 1 cz. = 1 g, (3) uznanie pierwszego płynu za produkt końcowy, (4) odejmowanie "do 200 g" zamiast przeliczenia proporcji. Pomaga zapisanie, która porcja jest końcowa.
Woda wapienna jest roztworem nasyconym, więc jej stężenie zależy od rozpuszczalności Ca(OH)2 (w praktyce podawane jako zakres). Ma silnie zasadowy odczyn. Na egzaminie ważniejsze bywa rozumienie procesu i proporcji niż pamięciowe wartości liczbowe.
W skrócie: papka (CaO + pierwsza porcja wody) → spłukanie dużą porcją wody → odstanie i odrzucenie płynu znad osadu → ponowne zalanie osadu wodą → odstanie w zamkniętym naczyniu (to jest gotowy roztwór).
Trzeba ustalić, która ciecz jest produktem. W opisie FP VI produkt stanowi płyn po drugim zalaniu osadu, czyli odpowiada ostatniej porcji 100 cz. To ta porcja wyznacza skalę (np. 100 cz. = 200 g), a pozostałe liczysz proporcjonalnie.
Nie. W tym procesie część płynu jest odrzucana, a produkt pochodzi z końcowego etapu. Dlatego nie sumuje się wszystkich wód "wlanych" do naczynia, tylko przelicza proporcje według tego, która porcja odpowiada roztworowi gotowemu.
Ćwicz czytanie krótkich recept farmakopealnych i rób schemat: co jest produktem, co jest odpadem, jakie są "części" i jaka jest skala. Pomaga też porównanie podobnych haseł między wydaniami i zapisywanie różnic w proporcjach.
info

Statystycznie 35% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "W przepisie FP VI używa się proporcji "części"."

Źródła:

  • Farmakopea Polska VI, monografia/hasło: "Aqua Calcis" (woda wapienna) – opis proporcji i etapów sporządzania (1 cz. CaO, 5 cz. wody, 100 cz. wody, odrzucenie pierwszego płynu, ponowne 100 cz. wody).
  • Farmakopea Polska (aktualne wydanie używane w dydaktyce), hasło: "Aqua Calcis" – definicja preparatu i zasady sporządzania; porównanie zapisów między wydaniami wymaga pracy na właściwym tekście źródłowym.

Materiały:

  • Farmakopea Polska – monografia/hasło: Aqua Calcis (woda wapienna) w odpowiednim wydaniu
  • Podręczniki do receptury aptecznej omawiające roztwory nasycone i zapisy proporcji
  • Ćwiczenia rachunkowe z przeliczania "części" na masę/objętość w recepturze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego