KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 9.
Jakie zmiany należy wprowadzić w elementach filtru, który jest częścią obwodu pokazanego na schemacie, aby najskuteczniej zmniejszyć pulsację napięcia wyjściowego układu?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika elektryka, kwalifikacja EE26.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Filtr LC tłumi tętnienia, gdy dławik w szeregu mocniej "blokuje" składową zmienną, a kondensator równolegle skuteczniej ją "zwiera". Dlatego należy zwiększyć reaktancję indukcyjną (większe L) i zmniejszyć reaktancję pojemnościową (większe C), co redukuje pulsację napięcia wyjściowego.

Pełne wyjaśnienie:

W układach prostownikowych pulsacja (tętnienia) napięcia wyjściowego wynika z tego, że po prostowaniu pozostaje składowa zmienna o częstotliwości związanej z siecią/układem prostowniczym. Zadaniem filtru LC jest możliwie duże stłumienie składowej zmiennej przy jednoczesnym możliwie małym wpływie na składową stałą (DC), która ma zasilać odbiornik.

W typowym filtrze LC:

  • Cewka (L) włączona szeregowo pełni rolę dławika. Jej reaktancja indukcyjna wynosi XL=2πfL, więc rośnie, gdy rośnie indukcyjność L (oraz częstotliwość f). Im większe XL dla tętnień, tym trudniej składowej zmiennej "przepłynąć" do obciążenia, czyli tym lepsze wygładzanie.
  • Kondensator (C) włączony równolegle do wyjścia odprowadza składową zmienną, bo ma reaktancję pojemnościową XC=1/(2πfC). Gdy pojemność C rośnie, XC maleje. Małe XC dla tętnień oznacza, że składowa zmienna jest skuteczniej zwierana (bocznikowana) i mniej jej zostaje na zaciskach wyjściowych.

Stąd poprawna strategia zmniejszania pulsacji napięcia to: zmniejszyć reaktancję pojemnościową (czyli zwiększyć C) oraz zwiększyć reaktancję indukcyjną (czyli zwiększyć L). To dokładnie odpowiada odpowiedzi: "Zmniejszyć reaktancję pojemnościową, a zwiększyć indukcyjną."

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • Jednoczesne zmniejszenie reaktancji pojemnościowej i indukcyjnej osłabia działanie dławika: mniejsze XL gorzej tłumi tętnienia w gałęzi szeregowej.
  • Jednoczesne zwiększenie reaktancji pojemnościowej i indukcyjnej pogarsza pracę kondensatora: większe XC oznacza słabsze "zwieranie" składowej zmiennej do masy.
  • Zwiększenie reaktancji pojemnościowej i zmniejszenie indukcyjnej pogarsza oba mechanizmy naraz, więc pulsacje wzrosną.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj kierunki zależności. Dla cewki: "większe L → większe XL". Dla kondensatora: "większe C → mniejsze XC".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tętnienia to pozostała składowa zmienna na napięciu DC po prostowaniu. Zamiast idealnie stałego poziomu pojawiają się okresowe wahania. Filtr (np. LC) ma je zmniejszyć, aby układ zasilany napięciem stałym pracował stabilnie i bez zakłóceń.
Filtr LC łączy cewkę w szeregu i kondensator równolegle do obciążenia. Cewka utrudnia przepływ składowej zmiennej (ma duże XL dla AC), a kondensator odprowadza składową zmienną (ma małe XC dla AC). Razem wygładzają napięcie.
Reaktancja indukcyjna wynosi XL=2πfL, więc rośnie wraz z L. Większe XL oznacza, że dławik silniej "blokuje" składową zmienną odpowiedzialną za tętnienia, przez co mniej pulsacji dociera do wyjścia i do obciążenia.
Reaktancja pojemnościowa to XC=1/(2πfC), więc rośnie C → maleje XC. Mniejsze XC sprawia, że kondensator łatwiej przewodzi składową zmienną, czyli skuteczniej ją "zwiera" i stabilizuje napięcie na zaciskach wyjściowych.
Najczęstsze błędy to: mylenie kierunku zależności (np. "większe C → większe XC"), ignorowanie częstotliwości f w definicjach reaktancji oraz pomijanie, że cewka działa w szeregu (blokuje AC), a kondensator równolegle (odprowadza AC).
Tak, jeśli pamiętasz zależności: XL rośnie z L, a XC maleje z C. W praktyce "lepszy filtr LC" to zwykle większa indukcyjność dławika i większa pojemność kondensatora, bo zwiększa to tłumienie składowej zmiennej.
Filtry LC spotyka się w zasilaczach urządzeń automatyki, także współpracujących z instalacjami (np. sterowniki, moduły pomiarowe). Wygładzanie napięcia jest ważne, aby elektronika sterująca i pomiarowa działała stabilnie i nie reagowała błędnie na zakłócenia.
Prosta zasada: cewka w szeregu ma ograniczać zmiany prądu (przeciwstawia się AC), a kondensator równolegle ma magazynować ładunek i "podtrzymywać" napięcie, jednocześnie dając drogę o małej impedancji dla składowej zmiennej.
Tak. Większa L może zwiększać spadek napięcia i gabaryty elementu, a większa C zwiększa prądy ładowania i wymagania dla diod/transformatora. Na egzaminie liczy się jednak zasada: dla mniejszych tętnień dąży się do większego XL i mniejszego XC.
1) Zidentyfikuj filtr: cewka w szeregu i kondensator równolegle.
2) Ustal cel: zmniejszyć składową zmienną (tętnienia).
3) Wnioskuj: cewka ma "blokować" AC → większe XL; kondensator ma "zwierać" AC → mniejsze XC.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Filtr LC tłumi tętnienia, gdy dławik w szeregu mocniej "blokuje" składową zmienną, a kondensator równolegle skuteczniej ją "zwiera"."

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektroniki: obwody RLC i pojęcie reaktancji (rozdział o prądzie przemiennym)
  • Materiały o zasilaczach prostownikowych: prostowanie i filtrowanie (filtry RC/LC/π)
  • Notatki/ściąga ze wzorami: XL=2πfL oraz XC=1/(2πfC) wraz z interpretacją

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego