KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 39.
Jednym z naturalnych źródeł zanieczyszczenia gleb jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Powódź jest zjawiskiem naturalnym, które może zanieczyszczać gleby poprzez zalewanie terenu i odkładanie osadów zawierających zanieczyszczenia przeniesione z innych obszarów (np. z koryt rzek, terenów rolnych lub składowisk). Wylesianie, urbanizacja i industrializacja to działania człowieka, więc nie są źródłami naturalnymi.

Pełne wyjaśnienie:

Zanieczyszczenie gleb może mieć źródła naturalne (wynikające z procesów przyrodniczych) oraz źródła antropogeniczne (powstające w wyniku działalności człowieka). W pytaniu trzeba wskazać przykład źródła naturalnego.

Odpowiedź "powódź" jest poprawna, ponieważ podczas wezbrań i wylewów rzek dochodzi do:

  • transportu zawiesin i osadów (rumowiska, mułów),
  • rozprzestrzeniania substancji obecnych w wodzie lub osadach dennych,
  • depozycji (odkładania) namułów na zalanych terenach.

W rezultacie po ustąpieniu wody na powierzchni gleby mogą pozostać osady, które pogarszają jej jakość (np. przez podwyższoną zawartość niektórych związków lub przez zmianę właściwości fizycznych).

Pozostałe odpowiedzi nie spełniają kryterium "naturalności":

  • "wylesianie" to działanie człowieka. Może zwiększać erozję i spływ zanieczyszczeń, ale nie jest zjawiskiem naturalnym.
  • "urbanizacja" oznacza rozwój terenów zabudowanych i infrastruktury; jest procesem antropogenicznym i zwykle wiąże się ze wzrostem presji na glebę.
  • "industrializacja" dotyczy rozwoju przemysłu, czyli również źródła antropogenicznego (emisje, odpady, awarie).

W praktyce ochrony środowiska ważne jest rozróżnianie źródeł, bo wpływa ono na dobór działań: inne będą czynności po zdarzeniu naturalnym (np. monitoring i ocena osadów po powodzi), a inne przy presji stałej od człowieka (np. ograniczanie emisji, rekultywacja terenów poprzemysłowych).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Naturalne źródło zanieczyszczenia gleby to proces lub zjawisko przyrodnicze, które bez bezpośredniego udziału człowieka może pogorszyć jakość gleby (np. przez przenoszenie i odkładanie osadów). Kluczowe jest, że przyczyna wynika z dynamiki środowiska, a nie z działalności gospodarczej.
Powódź zalewa teren wodą niosącą zawiesiny i osady. Po opadnięciu wody na gruncie pozostają namuły, które mogą zawierać substancje przeniesione z innych miejsc (np. z koryta rzeki, pól, terenów zabudowanych). To mechanizm transportu i depozycji zanieczyszczeń.
Najprościej: źródła antropogeniczne są skutkiem działań człowieka (przemysł, miasta, rolnictwo, transport), a naturalne wynikają z procesów przyrodniczych (zjawiska hydrologiczne, geologiczne). W zadaniach egzaminacyjnych warto sprawdzić, czy termin opisuje aktywność ludzi czy zjawisko natury.
Nie. Wylesianie to działanie człowieka, więc zalicza się do czynników antropogenicznych. Może pośrednio nasilać erozję i spływ powierzchniowy, a przez to sprzyjać przenoszeniu zanieczyszczeń, ale nadal nie jest źródłem naturalnym.
Urbanizacja zwiększa presję na glebę (uszczelnianie, roboty ziemne, zanieczyszczenia komunikacyjne), ale skala skutków zależy od planowania i ochrony środowiska. W klasyfikacji źródeł nie jest naturalna, tylko antropogeniczna, bo wynika z rozwoju zabudowy i infrastruktury.
Industrializacja to rozwój przemysłu i działalności produkcyjnej. W praktyce może wiązać się z emisjami, odpadami, awariami i składowaniem substancji, które mogą zanieczyszczać glebę. To typowy przykład presji antropogenicznej, a nie procesu naturalnego.
Osady (namuły) mogą zmienić właściwości gleby: strukturę, przepuszczalność i skład chemiczny. Czasem są obojętne, ale mogą też zawierać zanieczyszczenia przeniesione z biegu rzeki. Po powodzi w praktyce wykonuje się ocenę jakości gleb i osadów, jeśli istnieje ryzyko skażenia.
Monitoring jest wskazany, gdy teren był długo zalany, gdy w górze zlewni znajdują się potencjalne źródła zanieczyszczeń (np. zakłady, składowiska, intensywne rolnictwo) lub gdy widoczne są osady. Wtedy pobiera się próby i ocenia parametry jakości, by podjąć dalsze działania ochronne.
Częsty błąd to mylenie "degradacji" z "zanieczyszczeniem" oraz wybieranie odpowiedzi na zasadzie skojarzeń (np. tylko przemysł). Inna pułapka to nieuwzględnienie, że zjawiska naturalne mogą przenosić i odkładać zanieczyszczenia. Na egzaminie pomagają definicje i podział na naturalne/antropogeniczne.
Stwórz listę procesów naturalnych (np. powódź, erozja) i antropogenicznych (urbanizacja, przemysł) oraz do każdego dopisz mechanizm wpływu na glebę (transport, depozycja, emisja). Ćwicz na przykładach: "co jest przyczyną?" i "czy bez udziału człowieka proces może zajść?".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 77% zdających egzamin. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Wylesianie, urbanizacja i industrializacja to działania człowieka, więc nie są źródłami naturalnymi."

Źródła:

  • FAO, ITPS (2018). Global Assessment of Soil Pollution – Report, rozdziały dot. źródeł i transportu zanieczyszczeń (wersja PDF). https://www.fao.org/3/I9183EN/i9183en.pdf (dostęp: 27.02.2026)
  • Encyklopedia PWN, hasło: "powódź" (opis zjawiska i skutków). https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/powodz;3961928.html (dostęp: 27.02.2026)
  • US EPA, Flood Cleanup / informacje o przemieszczaniu zanieczyszczeń podczas powodzi (materiały informacyjne). https://www.epa.gov/natural-disasters/flooding (dostęp: 27.02.2026)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z ochrony środowiska dotyczące zanieczyszczeń gleb
  • Materiały FAO o zanieczyszczeniu gleb (soil pollution) i procesach transportu zanieczyszczeń
  • Opracowania/poradniki służb środowiskowych dot. skutków powodzi i postępowania monitoringowego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego