W pomiarze kąta pionowego (odczyty koła pionowego) wykonuje się często obserwację w dwóch położeniach lunety: KL i KP. Dla prawidłowo wyzerowanego (ustawionego) indeksu koła pionowego obowiązuje kontrolna zależność:
KL + KP = 400g
Jeżeli suma nie jest równa 400g, to różnica wynika z błędu indeksu. Wtedy:
błąd indeksu = (KL + KP − 400g) / 2
Podstawiamy dane:
- KL + KP = 95,0030g + 304,9980g = 400,0010g
- Różnica od 400g: 400,0010g − 400,0000g = 0,0010g
- Błąd indeksu: 0,0010g / 2 = 0,0005g
Teraz przeliczamy 0,0005g na cc (centesymalne sekundy):
- 1g = 100c, więc 0,0005g = 0,05c
- 1c = 100cc, więc 0,05c = 5cc
Odpowiedź "+5cc" jest poprawna, bo suma odczytów jest o 0,0010g większa od 400g, a błąd indeksu stanowi połowę tej nadwyżki.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "+10cc" odpowiada całej różnicy 0,0010g (czyli 10cc) bez podzielenia przez 2. To typowy błąd rachunkowy wynikający z pominięcia faktu, że odchyłka rozkłada się na oba położenia lunety.
- "+15cc" nie wynika z żadnego poprawnego przeliczenia dla podanych danych; zwykle pojawia się po błędnym zaokrągleniu lub mieszaniu jednostek (np. c i cc).
- "+20cc" jest zbyt duże dwukrotnie względem wartości 10cc (pełnej różnicy) i czterokrotnie względem poprawnego 5cc; może wynikać z mylnego przeliczenia 0,0010g na 20cc albo z błędnego założenia, że trzeba "podwoić" wynik.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zawsze sprawdź, jak blisko jest do 400g, potem połówkuj różnicę i dopiero na końcu wykonaj przeliczenie g → c → cc.
