KWALIFIKACJA BUD19 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 6.
Jeżeli pochylenie pomiędzy punktami A i B wynosi i = -1%, odległość dA-B = 50 m, a wysokość punktu A wynosi HA = 150,000 m, to wysokość HB punktu B ma wartość
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pochylenie i = -1% oznacza, że na 100 m odległości wysokość maleje o 1 m, czyli i = -0,01.
Różnica wysokości wynosi ΔH = i · d = (-0,01) · 50 m = -0,50 m.
Zatem HB = HA + ΔH = 150,000 m - 0,500 m = 149,500 m.

Pełne wyjaśnienie:

W geodezji pochylenie (spadek) podawane w procentach opisuje, jak zmienia się wysokość na danym odcinku. Zapis i = -1% oznacza spadek: przy wzroście odległości o 100 m wysokość zmniejsza się o 1 m. Aby policzyć deniwelację na dowolnej długości, trzeba zamienić procent na ułamek dziesiętny.

1% = 1/100 = 0,01, więc -1% = -0,01. Następnie liczymy różnicę wysokości:

ΔH = i · d
ΔH = (-0,01) · 50 m = -0,50 m.

Ujemny wynik ΔH jest kluczowy: mówi, że punkt B leży niżej od punktu A (dla przyjętego kierunku A→B). Wysokość punktu B obliczamy przez dodanie deniwelacji do wysokości punktu A:

HB = HA + ΔH
HB = 150,000 m + (-0,500 m) = 149,500 m.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wartości wyższe od 150,000 m odpowiadałyby sytuacji, w której punkt B jest wyżej (czyli i byłoby dodatnie) albo gdyby ktoś pomylił znak i odjął/ dodał deniwelację w złą stronę. Odpowiedź 150,000 m wynika z pominięcia obliczeń (założenia, że brak zmiany wysokości) lub z błędnego przekonania, że -1% na 50 m jest "zbyt małe, by zmienić wynik". W praktyce egzaminacyjnej najczęstsza pułapka to błąd znaku oraz błędne przeliczenie procentów (użycie 1 zamiast 0,01).

Wskazówka: zawsze policz najpierw samą deniwelację w metrach (tu 0,50 m), a dopiero potem zdecyduj, czy ją dodać czy odjąć na podstawie znaku i.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw zamień procent na ułamek dziesiętny (np. 1% = 0,01). Potem policz deniwelację: ΔH = i · d, gdzie d to odległość (zwykle pozioma). Na końcu wyznacz wysokość drugiego punktu: H2 = H1 + ΔH, pilnując znaku.
Ujemny znak pochylenia informuje, że wysokość maleje w przyjętym kierunku (np. z A do B). Gdy obliczysz ΔH = i · d, otrzymasz wartość ujemną, więc dodanie jej do HA zmniejszy wynik. To właśnie opisuje spadek terenu.
To oznacza spadek o 1 m na każde 100 m, czyli o 0,5 m na 50 m. Liczysz to jako ΔH = (-0,01) · 50 m = -0,50 m. W praktyce: idąc z A do B, teren obniża się o pół metra.
Najczęściej myli się znak (spadek traktowany jak wzniesienie), źle zamienia procent na ułamek (1 zamiast 0,01) albo pomija krok z obliczeniem ΔH. Częsty jest też błąd "na skróty": uczeń zgaduje, zamiast policzyć 0,01 · d.
W typowych zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych d oznacza odległość w rzucie poziomym, bo spadek/pochylenie odnosi się do zmiany wysokości na dystansie planarnym. Jeśli miałaby to być odległość skośna, zadanie zwykle podaje dodatkowe informacje.
Wykonaj kontrolę logiczną: przy i < 0 punkt końcowy powinien mieć mniejszą wysokość niż punkt początkowy. Oszacuj deniwelację: 1% z 50 m to około 0,5 m. Jeśli różnica wyszła np. +0,5 m lub kilka metrów, to znak albo procent są błędne.
Pochylenie jest użyteczne w projektowaniu i kontroli spadków (drogi, zjazdy, odwodnienie) oraz przy szybkim szacowaniu deniwelacji na podstawie odległości. Do precyzyjnego wyznaczania wysokości punktów w terenie stosuje się jednak pomiary niwelacyjne.
-1% to -0,01 w zapisie dziesiętnym. Oznacza to zmianę wysokości o -0,01 m na 1 m, czyli spadek o 1 cm na każdym metrze. Taka zamiana pomaga szybko ocenić rząd wielkości przed podstawieniem do wzoru.
To zależy od przyjętej konwencji w zadaniach i instrukcjach egzaminu, ale w geodezji często zapisuje się wysokości z dokładnością do milimetra, czyli 0,001 m. Jeśli dane wejściowe są podane z trzema miejscami (np. 150,000 m), zwykle oczekuje się takiej samej dokładności wyniku.
1% to jedna setna. Jedna setna z 50 m to 50/100 = 0,5 m. Dla -1% dopisujesz znak minus, czyli -0,5 m. To najszybsza metoda w głowie: podziel przez 100, a potem uwzględnij znak pochylenia.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Procent" – definicja procentu i przeliczenie na ułamek, https://pl.wikipedia.org/wiki/Procent (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Nachylenie" – pojęcie nachylenia jako stosunku przyrostów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Nachylenie (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "Grade (slope)" – opis nachylenia w % i interpretacja spadku, https://en.wikipedia.org/wiki/Grade_(slope) (accessed 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z geodezji inżynieryjnej (dział: niwelacja i spadki)
  • Zestawy zadań rachunkowych z niwelacji i deniwelacji (procent, promil)
  • Notatki własne: tabela przeliczeń % ↔ promil ↔ ułamek dziesiętny

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego