KWALIFIKACJA EKA3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 3.
Jeżeli w trakcie porządkowania zespołu (zbioru) archiwalnego nie jest możliwe ustalenie dat skrajnych jednostki archiwalnej, to daty szacowane (ustalone w przybliżeniu) należy podać
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Daty szacowane w opisie archiwalnym należy wyraźnie oznaczyć jako niepewne. Stosuje się w tym celu znak zapytania oraz zapis w nawiasie kwadratowym, aby odróżnić przybliżenie/uzupełnienie sporządzającego opis od dat ustalonych jednoznacznie ze źródeł.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie archiwalnym daty skrajne informują, z jakiego okresu pochodzą materiały w danej jednostce archiwalnej. W praktyce porządkowania i opracowania zasobu nie zawsze da się je ustalić dokładnie (brak dat na dokumentach, niekompletność akt, zniszczenia, rozproszenie materiału). W takiej sytuacji podaje się datowanie szacowane, czyli ustalone w przybliżeniu.

Kluczowe jest, aby użytkownik opisu od razu widział, że data nie wynika wprost z jednoznacznych przesłanek. Dlatego poprawny zapis wymaga dwóch elementów: oznaczenia niepewności oraz wyróżnienia formy zapisu jako informacji wprowadzonej/ustalonej przez opracowującego. Temu służy połączenie znaku zapytania i nawiasu kwadratowego w zapisie dat szacowanych.

Odpowiedź "ze znakiem zapytania, w nawiasie zwykłym" jest błędna, ponieważ nawias okrągły bywa kojarzony z dopowiedzeniem/uwagą w tekście, a w opisie archiwalnym nie spełnia roli jednoznacznego wyróżnika danych przybliżonych w sposób oczekiwany w metodyce. Odpowiedź "z podkreśleniem i znakiem zapytania" jest błędna: podkreślenie to zabieg typograficzny, który nie stanowi standardowego, jednoznacznego oznaczenia charakteru daty w ewidencji. Odpowiedź "kursywą i zakończone dwukropkiem" także nie pasuje: kursywa i dwukropek nie są regułą oznaczania datowania szacowanego, a mogłyby wprowadzać chaos w jednolitości zapisów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się sformułowanie "nie jest możliwe ustalenie" oraz "daty szacowane", szukaj odpowiedzi, która jednocześnie sygnalizuje niepewność (np. "?") i rozróżnia zapis jako przybliżenie (np. nawias kwadratowy), a nie tylko zmianę kroju pisma.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Daty skrajne to najwcześniejsza i najpóźniejsza data występująca w dokumentach wchodzących w skład jednostki archiwalnej. Pomagają szybko ocenić okres, którego dotyczą materiały, i są ważnym elementem opisu w ewidencji oraz inwentarzu.
Oznaczenie dat szacowanych chroni przed wprowadzeniem użytkownika w błąd. Pokazuje, że data została ustalona w przybliżeniu (na podstawie przesłanek), a nie wynika wprost z jednoznacznego zapisu na dokumentach. To zwiększa rzetelność i wiarygodność ewidencji.
Stosuje się zapis, który sygnalizuje niepewność i przybliżenie informacji. W praktyce metodycznej oznacza się datę jako szacowaną poprzez odpowiednią konwencję zapisu (np. użycie znaku zapytania oraz wyróżnienie w nawiasie kwadratowym), aby odróżnić ją od dat pewnych.
Znak zapytania przy dacie wskazuje, że informacja jest niepewna lub przybliżona. W opisie archiwalnym oznacza to, że datowanie wynika z analizy kontekstu (np. treści pism, sygnatur, pieczęci), ale nie można go potwierdzić wprost jednoznaczną datą na dokumencie.
Nawias kwadratowy jest powszechnie używany do wyróżnienia informacji uzupełnionej, doprecyzowanej lub przyjętej przez opracowującego (np. przybliżone datowanie). Nawias zwykły częściej bywa traktowany jako dopowiedzenie w tekście i może nie dawać tak jednoznacznego sygnału metodycznego.
Najczęściej wtedy, gdy dokumenty nie mają dat, są uszkodzone, występują tylko szczątkowe elementy (np. koperty, załączniki), albo jednostka zawiera materiały o mieszanym charakterze, gdzie daty pojawiają się sporadycznie. Wtedy stosuje się datowanie przybliżone.
Typowe błędy to: brak wyraźnego oznaczenia niepewności, mieszanie nawiasów (kwadratowych i okrągłych) bez konsekwencji, stosowanie typografii (kursywa, podkreślenie) zamiast konwencji metodycznej oraz podawanie daty przybliżonej tak, jakby była pewna.
W opisie archiwalnym zwykle dąży się do podania informacji o chronologii. Jeśli nie da się ustalić dat dokładnych, lepiej zastosować datowanie szacowane i jasno je oznaczyć, niż pozostawić pole puste, bo użytkownik traci ważną wskazówkę o czasie powstania materiałów.
Można analizować przesłanki pośrednie: treść (wydarzenia, stanowiska), formę i typ formularzy, znaki kancelaryjne, pieczęcie, nazwy instytucji po reorganizacjach oraz porównywać z datowanymi dokumentami z tego samego zespołu. Wynik trzeba oznaczyć jako przybliżony.
Ucz się na przykładach: bierz krótkie opisy jednostek i ćwicz zapis dat, tytułów, uwag oraz braków. Zrób własną ściągę z konwencji zapisu (nawiasy, znaki niepewności) i rozwiązuj testy, zwracając uwagę na słowa kluczowe typu "szacowane", "nieustalone".
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Daty szacowane w opisie archiwalnym należy wyraźnie oznaczyć jako niepewne."

Źródła:

  • ISAD(G): General International Standard Archival Description, Second Edition, International Council on Archives (ICA), 2000

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metodyki opracowania zasobu archiwalnego (dział: opis i datowanie)
  • Instrukcje/wytyczne stosowane w danej sieci archiwów dotyczące zasad ewidencji i opisu
  • Ćwiczenia praktyczne z tworzenia opisów jednostek z brakami w datowaniu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego