Kary umowne, które przedsiębiorstwo płaci odbiorcy z tytułu niezrealizowanej części zamówienia, są typowym skutkiem sytuacji, w której firma nie ma możliwości terminowo wydać/skompletować towaru. W logistyce i zarządzaniu zapasami takie skutki klasyfikuje się jako koszty braku zapasów (koszty niedoboru), bo wynikają z niewystarczającego poziomu zapasu w momencie potrzeby.
Drugi wymiar klasyfikacji to podział na koszty stałe i zmienne:
- Koszty zmienne rosną wraz ze skalą problemu (np. wraz z liczbą sztuk, których nie dostarczono, lub wartością niezrealizowanej części zamówienia).
- Koszty stałe pojawiają się jako koszt "uruchomienia" zdarzenia lub procedury, niezależnie od tego, czy brak dotyczy małej czy dużej części zamówienia.
W treści pytania wskazano, że kary są naliczane w stosunku do niezrealizowanej części zamówienia. To oznacza zależność od wielkości braku (im większa niezrealizowana część, tym większa kara), więc jest to zmienny koszt braku zapasów.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- Stałe braku zapasów – nie oddaje zależności "w stosunku do niezrealizowanej części"; koszt stały nie powinien rosnąć proporcjonalnie do brakującej ilości.
- Stałe uzupełniania zapasów – koszty uzupełniania dotyczą pozyskania zapasu (np. uruchomienie zamówienia, przyjęcie dostawy), a nie konsekwencji niewydania towaru klientowi.
- Zmiennych uzupełniania zapasów – również dotyczy procesu dostawy/zakupu (np. koszt zakupu zależny od ilości), a nie kar za niewywiązanie się z realizacji zamówienia.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się konsekwencja typu "kara", "utrata sprzedaży", "reklamacja", "spadek poziomu obsługi" – najpierw sprawdź, czy to nie jest właśnie koszt braku zapasów, a dopiero potem rozstrzygaj, czy jest stały czy zmienny.
