Kalkulacja współczynnikowa jest stosowana, gdy w jednym procesie powstaje kilka wyrobów podobnych, ale różniących się cechą wpływającą na "ciężar" kosztowy (np. grubością, gramaturą, mocą, pojemnością). Wtedy nie dzieli się kosztów produkcji "po równo" na sztuki, tylko przelicza produkcję na jednostki przeliczeniowe.
Ogólny tok rozumowania jest następujący:
- ustala się współczynniki dla poszczególnych odmian wyrobu (np. cieńszy wyrób ma współczynnik 1, grubszy 2),
- przelicza się ilości wyrobów na jednostki przeliczeniowe (ilość × współczynnik),
- oblicza się koszt 1 jednostki przeliczeniowej jako: koszty produkcji / suma jednostek przeliczeniowych,
- wyznacza się koszt jednostkowy każdego wyrobu jako: koszt jednostki przeliczeniowej × współczynnik.
Jeżeli współczynniki zostały ustalone według grubości, to dla 2 mm i 4 mm naturalnym założeniem jest relacja 1:2 (wyrób 4 mm "waży kosztowo" dwa razy tyle co 2 mm). W takiej sytuacji koszt jednostkowy dla 4 mm musi być dokładnie dwa razy większy niż dla 2 mm. Zatem odpowiedź "20 zł i 40 zł" spełnia warunek wynikający z metody (proporcja 1:2).
Pozostałe propozycje są błędne z typowych powodów:
- "20 zł i 80 zł" sugeruje relację 1:4, czyli jakby współczynnik dla 4 mm był czterokrotnie większy, co nie wynika z samego porównania 2 mm do 4 mm w klasycznym ujęciu współczynników.
- "40 zł i 60 zł" nie zachowuje relacji współczynników (koszt 4 mm nie jest dwukrotnością 2 mm), co przeczy idei przeliczenia przez współczynnik.
- "40 zł i 80 zł" zachowuje relację 1:2, ale oznaczałoby inny koszt jednostki przeliczeniowej niż w odpowiedzi prawidłowej; w zadaniach egzaminacyjnych prawidłowy zestaw wynika z danych i przyjętych współczynników, dlatego ta para nie jest zgodna z oczekiwanym wynikiem.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się pary liczb, sprawdź najpierw, czy zachowują proporcję wynikającą ze współczynników. To szybki test poprawności w kalkulacji współczynnikowej.
