KWALIFIKACJA EKA3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 2.
Które kryterium jest właściwe dla porządkowania map górniczych?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W porządkowaniu map górniczych jako dokumentacji technicznej stosuje się przede wszystkim kryteria rzeczowe, czyli wynikające z treści i przeznaczenia dokumentów.
Najbardziej specyficzne jest grupowanie według rodzaju wydobywanego minerału, bo odpowiada tematyce map i potrzebom wyszukiwania. Pozostałe propozycje są formalne/uniwersalne (czas, etap, wydanie).

Pełne wyjaśnienie:

W archiwistyce porządkowanie (układ) ma prowadzić do takiej organizacji materiałów, aby ułatwiać wyszukiwanie i korzystanie oraz odzwierciedlać logiczne związki między dokumentami. Dla dokumentacji technicznej, w tym map górniczych, w praktyce najczęściej priorytet mają kryteria rzeczowe (merytoryczne), czyli oparte na tym, co dokument przedstawia i do jakiego celu został wytworzony.

Odpowiedź "Rodzaj wydobywanego minerału." jest właściwa, ponieważ typ złoża/minerału realnie determinuje tematykę map, sposób prowadzenia robót i potrzeby informacyjne użytkowników. Dzięki temu powstają spójne grupy, np. mapy dotyczące konkretnego surowca, które można dalej porządkować według lokalizacji złoża i czasu powstania (jako kryteriów pomocniczych).

Pozostałe propozycje są mniej adekwatne jako kryterium podstawowe:

  • "Stadium planowania." opisuje etap prac lub procesu, czyli cechę temporalno-organizacyjną. Może być użyte pomocniczo, ale nie porządkuje treści map w sposób najlepiej wspierający kwerendę tematyczną.
  • "Rodzaj branży górniczej." jest kryterium zbyt ogólne i może dublować informację o surowcu. Dla map górniczych większą wartość ma kryterium bardziej rozdzielcze (konkretny minerał), bo precyzyjniej grupuje jednostki.
  • "Kolejność wydania." to układ formalny/chronologiczny. Jest uniwersalny dla wielu typów dokumentów, ale w dokumentacji technicznej bywa niewystarczający jako podstawa, ponieważ utrudnia szybkie zebranie materiałów o wspólnym przedmiocie (np. o jednym typie złoża).

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy porządkowania specjalistycznych materiałów, szukaj kryterium, które najlepiej opisuje treść i odpowiada typowym potrzebom wyszukiwawczym, a nie kryterium "łatwego" (data, kolejność, etap).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kryterium rzeczowe (merytoryczne) opiera układ na treści i przeznaczeniu dokumentów, czyli na tym, czego dotyczą. W praktyce pomaga grupować materiały tematycznie, tak aby użytkownik mógł szybko dotrzeć do dokumentów o wspólnym przedmiocie, a nie tylko z tego samego okresu.
W dokumentacji technicznej ważne jest, aby odnaleźć materiały dotyczące konkretnego zagadnienia (np. złoża, surowca, obszaru robót). Układ wyłącznie chronologiczny bywa mało użyteczny, bo rozprasza tematycznie podobne mapy. Datę można stosować jako kryterium pomocnicze, niekoniecznie podstawowe.
Najbardziej specyficzne bywa kryterium wynikające z tego, czego dotyczą mapy i co determinuje ich charakter. W kontekście górnictwa logicznym kryterium jest rodzaj wydobywanego minerału, bo pozwala tworzyć spójne grupy tematyczne odpowiadające sposobowi korzystania z dokumentacji.
Może, ale zwykle jako kryterium formalne i pomocnicze. "Kolejność wydania" porządkuje dokumenty w sposób uniwersalny (jak chronologia), lecz nie odpowiada najlepiej na pytania tematyczne użytkowników. W dokumentacji technicznej częściej zaczyna się od kryterium rzeczowego, a dopiero potem porządkuje w ramach grup.
Kryterium formalne mówi raczej o "metryce" dokumentu: kiedy powstał, w jakiej kolejności wydano, na jakim etapie procesu. Kryterium rzeczowe mówi o tym, co dokument przedstawia i do czego służy. Jeśli odpowiedź dotyczy treści/tematu, zwykle jest rzeczowa.
"Stadium planowania" opisuje etap prac, czyli informację organizacyjno-czasową. Taki układ nie musi grupować map według wspólnej treści (np. tego samego surowca czy złoża), przez co utrudnia kwerendę tematyczną. Etap planowania można wykorzystać dodatkowo, ale nie zawsze jako podstawę układu.
"Rodzaj branży górniczej" bywa kategorią szerszą i mniej precyzyjną. "Rodzaj minerału" jest zwykle bardziej konkretny i lepiej odzwierciedla temat map (co jest eksploatowane). Na porządkowanie wpływa praktyczna użyteczność: kryterium powinno tworzyć jasne, rozłączne grupy do wyszukiwania.
Częste błędy to: wybór kryterium formalnego jako podstawowego (np. same daty), pomijanie specyfiki branżowej zbioru, mieszanie kilku kryteriów naraz bez hierarchii oraz tworzenie zbyt ogólnych grup, które nie wspierają wyszukiwania. Dobrą praktyką jest układ rzeczowy + kryteria pomocnicze.
Warto, gdy zbiór jest duży i jedno kryterium nie wystarcza do sprawnej nawigacji. Przykładowo można zastosować kryterium rzeczowe jako nadrzędne (temat/surowiec), a następnie w ramach grup porządkować według lokalizacji i czasu powstania. Kluczowe jest ustalenie hierarchii kryteriów.
Ćwicz rozpoznawanie, czy propozycja dotyczy treści (rzeczowe), czy metryki dokumentu (formalne). Analizuj przykładowe zbiory: dokumentacja techniczna, kartograficzna, administracyjna. Przy każdym typie zapisz: jakie kryterium najlepiej wspiera wyszukiwanie i jakie kryteria mogą być pomocnicze.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe propozycje są formalne/uniwersalne (czas, etap, wydanie).

Materiały:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych z metodyki archiwalnej dotyczących dokumentacji technicznej i kartograficznej
  • Materiały dydaktyczne dla kwalifikacji EKA.3 dotyczące porządkowania i klasyfikacji dokumentacji nieaktowej
  • Przykładowe instrukcje kancelaryjne i archiwalne organizacji (część dot. dokumentacji technicznej) – do analizy sposobów grupowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego