KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 25.
Którą część zamienną maszyny elektrycznej przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia pierścienie ślizgowe, które są częścią zamienną maszyny elektrycznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pierścienie ślizgowe to gładkie, ciągłe pierścienie na wirniku, współpracujące ze szczotkami i służące do doprowadzania/odbioru prądu bez komutacji. Komutator ma wyraźne segmenty (lamelki), a szczotkotrzymacz jest oprawą szczotek, nie częścią wirnika. Uzwojenie pomocnicze nie ma postaci pierścieni.

Pełne wyjaśnienie:

W maszynach elektrycznych elementy odpowiedzialne za przekazywanie prądu do części wirującej mogą wyglądać podobnie, dlatego w zadaniach rozpoznawczych kluczowe są cechy konstrukcyjne.

Pierścienie ślizgowe to zwykle 2 lub 3 gładkie (ciągłe) pierścienie osadzone na wale/wirniku i odizolowane od siebie. Współpracują ze szczotkami, zapewniając doprowadzenie lub odbiór prądu z obwodów wirnika bez wykonywania funkcji prostowania/komutacji. Z tego powodu ich powierzchnia robocza jest jednolita, a element nie jest podzielony na wiele odcinków.

Komutator pełni inną rolę: realizuje komutację w maszynach komutatorowych (typowo prądu stałego lub niektórych jednofazowych). Jego cechą rozpoznawczą jest podział na liczne segmenty (lamelki) ułożone wokół obwodu. Jeśli na rysunku widać gładkie pierścienie bez segmentacji, bardziej pasują pierścienie ślizgowe niż komutator.

Szczotkotrzymacz bywa mylony z elementami ślizgowymi, bo występuje blisko szczotek. Jest jednak oprawą, która dociska i prowadzi szczotki oraz umożliwia ich regulację/wymianę. Nie ma postaci pierścieni na wirniku, tylko zespół mocowany do części nieruchomej (najczęściej do obudowy lub tarczy łożyskowej).

Uzwojenie pomocnicze (np. rozruchowe w silniku jednofazowym) jest elementem elektrycznym wykonywanym z przewodów w żłobkach stojana lub wirnika (zależnie od konstrukcji). Na rysunkach ma postać pakietu zwojów/cewek, a nie metalowych pierścieni współpracujących ze szczotkami.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw oceń, czy widzisz segmenty (wtedy rozważ komutator), czy ciągłe pierścienie (wtedy pierścienie ślizgowe). Dopiero potem rozważ elementy osprzętu, takie jak szczotkotrzymacz.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pierścienie ślizgowe to metalowe, gładkie pierścienie osadzone na wirniku (zwykle izolowane między sobą), po których ślizgają się szczotki. Umożliwiają doprowadzenie lub odbiór prądu do obwodów wirnika bez stosowania komutacji.
Komutator jest podzielony na wiele segmentów (lamelki) i służy do komutacji prądu w uzwojeniu wirnika. Pierścienie ślizgowe są zwykle ciągłe (gładkie) i nie realizują komutacji — zapewniają tylko połączenie elektryczne przez szczotki.
Segmenty komutatora są potrzebne, aby przełączać (komutować) połączenia uzwojeń wirnika podczas obrotu. Pierścienie ślizgowe nie przełączają obwodów, więc mogą mieć jednolitą powierzchnię, której celem jest stabilny kontakt szczotki z pierścieniem.
Szczotkotrzymacz jest elementem części nieruchomej, mocowanym do obudowy lub tarczy łożyskowej. Prowadzi szczotki i dociska je do komutatora albo pierścieni ślizgowych. Nie jest częścią wirnika i zwykle ma postać uchwytów ze sprężynami.
W typowych silnikach prądu stałego zamiast pierścieni ślizgowych stosuje się komutator, bo potrzebna jest komutacja. Pierścienie ślizgowe spotyka się częściej w maszynach, gdzie trzeba doprowadzić prąd do wirnika bez komutacji (np. w silnikach pierścieniowych).
Komutator rozpoznasz po wielu wąskich segmentach tworzących "mozaikę" wokół obwodu oraz po izolacji między segmentami. Pierścienie ślizgowe są gładkie i mają małą liczbę pierścieni (często 2–3), bez podziału na liczne lamelki.
Typowe problemy to zużycie powierzchni pierścieni (rowki, nadpalenia), zabrudzenia i utlenienie, a także zużycie szczotek i osłabienie docisku. Objawami bywają iskrzenie, nagrzewanie oraz niestabilny prąd w obwodzie wirnika.
Oba elementy współpracują ze szczotkami i są umieszczone na części wirującej, więc na słabym rysunku wyglądają podobnie. Najpewniejszą cechą odróżniającą jest segmentacja: komutator ma wiele lamelek, a pierścienie ślizgowe są gładkie.
Stosuje się je wtedy, gdy trzeba doprowadzić prąd do elementu wirującego, np. do uzwojenia wirnika w maszynie pierścieniowej lub do układów pomiarowych/sterowniczych na części ruchomej. W serwisie oznacza to kontrolę zużycia i czyszczenie strefy kontaktu.
Najpierw szukaj cechy konstrukcyjnej (np. segmenty vs gładka powierzchnia), potem określ, czy element jest wirujący czy nieruchomy, a na końcu dopasuj funkcję. Unikaj wybierania odpowiedzi "z przyzwyczajenia" i porównaj wszystkie opcje.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Pierścienie ślizgowe to gładkie, ciągłe pierścienie na wirniku, współpracujące ze szczotkami i służące do doprowadzania/odbioru prądu bez komutacji."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Pierścień ślizgowy" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Pier%C5%9Bcie%C5%84_%C5%9Blizgowy (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Komutator" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Szczotka (elektrotechnika)" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Szczotka_(elektrotechnika) (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z budowy maszyn elektrycznych (komutator, pierścienie ślizgowe, szczotki)
  • Katalogi i instrukcje serwisowe producentów silników (części zamienne i rysunki złożeniowe)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni maszyn elektrycznych: przekroje, zdjęcia elementów, ćwiczenia rozpoznawania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego