KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 27.
Którą funkcję logiczną realizuje fragment programu napisany w języku drabinkowym?
Ilustracja przedstawia fragment programu napisanego w języku drabinkowym, który jest używany w automatyce przemysłowej,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W LD styk NC przewodzi, gdy wejście ma stan 0, więc realizuje negację: ¬X000 i ¬X001. Połączenie szeregowe oznacza AND, zatem Y000 = ¬X000 ∧ ¬X001. Z prawa De Morgana wynika równoważność ¬X000 ∧ ¬X001 = ¬(X000 ∨ X001), czyli funkcja NOR.

Pełne wyjaśnienie:

W języku drabinkowym (LD) analizę zaczyna się od interpretacji elementów szczebla (rungu): rodzaju styków oraz sposobu ich połączenia.

1) Znaczenie styku NC
Styk normalnie zamknięty (NC) jest logicznie "prawdziwy" (przewodzi w szczeblu), gdy odpowiadające mu wejście ma stan 0. Oznacza to, że w zapisie logicznym styk NC realizuje negację sygnału wejściowego. Dlatego:
styk NC X000 odpowiada wyrażeniu ¬X000, a styk NC X001 odpowiada ¬X001.

2) Połączenie szeregowe styków
Połączenie szeregowe w LD działa jak AND (iloczyn logiczny): aby cewka na końcu szczebla została wysterowana, wszystkie elementy w szeregu muszą "przewodzić" jednocześnie.

3) Złożenie całości
Skoro oba styki są NC i są połączone szeregowo, warunek zadziałania cewki Y000 wynosi:
Y000 = ¬X000 ∧ ¬X001.

4) Identyfikacja funkcji (De Morgan)
W praktyce często rozpoznaje się tę postać jako funkcję NOR, stosując prawo De Morgana:
¬X000 ∧ ¬X001 = ¬(X000 ∨ X001).
To dokładnie definicja NOR: wyjście ma stan 1 tylko wtedy, gdy oba wejścia są równe 0 (czyli żaden z sygnałów nie jest aktywny).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Y000 = X000 ∧ X001" opisuje AND dla dwóch styków NO w szeregu. Nie uwzględnia negacji wynikającej z użycia styków NC.
  • "Y000 = ¬X000 ∨ ¬X001" to OR dwóch negacji. Taki efekt odpowiadałby połączeniu równoległemu dwóch styków NC, a nie szeregowemu.
  • "Y000 = ¬(X000 ∧ X001)" to NAND. Otrzymuje się go np. przy negacji wyniku AND (innym układem/strukturą), ale nie z dwóch styków NC połączonych szeregowo.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze rozdziel analizę na dwa kroki: (a) przekształć każdy styk na wyrażenie (NO = X, NC = ¬X), (b) dopiero potem zastosuj regułę połączeń (szereg = AND, równolegle = OR). Na końcu, jeśli trzeba, użyj De Morgana do rozpoznania bramki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk NC (normalnie zamknięty) w LD jest spełniony, gdy sygnał wejściowy ma stan 0. W zapisie logicznym odpowiada to negacji, czyli ¬X. Gdy wejście przejdzie na 1, styk NC "otwiera się" i warunek w szczeblu przestaje być spełniony.
Połączenie szeregowe oznacza AND (iloczyn logiczny). Cewka na końcu szczebla zadziała tylko wtedy, gdy wszystkie styki w szeregu są jednocześnie spełnione. To podstawowa reguła analizy rungów w LD niezależnie od tego, czy styki są NO czy NC.
Dwa styki NC w szeregu dają warunek ¬A ∧ ¬B. Z prawa De Morgana wynika, że ¬A ∧ ¬B = ¬(A ∨ B), czyli NOR. Wyjście jest 1 tylko przy A=0 i B=0, co odpowiada "brak któregokolwiek aktywnego sygnału".
Patrz na to, co jest negowane. NAND ma postać ¬(A ∧ B), a NOR ma postać ¬(A ∨ B). W LD często pomocne jest najpierw zapisanie wyrażenia z NO/NC i AND/OR, a dopiero potem przekształcenie do postaci bramki prawami De Morgana.
Gdy jedno wejście ma stan 1, odpowiadający mu styk NC przestaje przewodzić, więc warunek szeregu nie jest spełniony. W konsekwencji cewka wyjściowa nie zostanie wysterowana (wyjście = 0). To zgodne z funkcją NOR: wystarczy jeden "aktywny" sygnał, aby wynik spadł do 0.
Najpierw zamień każdy styk na symbol: NO = X, NC = ¬X. Potem zamień topologię połączeń: szereg = , równolegle = . Na końcu (opcjonalnie) uprość wyrażenie, np. prawami De Morgana, aby rozpoznać bramkę (AND/OR/NAND/NOR).
Najczęściej myli się NC z NO (odwrócenie logiki), ignoruje się fakt, że NC oznacza negację, albo błędnie stosuje się De Morgana (np. uznanie ¬A ∧ ¬B za NAND). Pomaga nawyk: najpierw zapisz wyrażenie dosłownie z LD, dopiero potem je przekształcaj.
NOR bywa używana jako warunek "brak alarmów": urządzenie może pracować, gdy żaden z sygnałów awaryjnych nie jest aktywny. Przykład: praca napędu tylko przy braku przegrzania i braku przekroczenia ciśnienia. To typowa logika blokad (interlock) i zabezpieczeń.
W prostym szczeblu z jedną cewką na końcu tak: stan cewki jest skutkiem oceny warunku po lewej stronie. Trzeba jednak pamiętać, że w praktyce mogą wystąpić cewki specjalne (SET/RESET) i dodatkowe instrukcje, które zmieniają zachowanie. W tego typu zadaniu chodzi o zwykłą cewkę.
Jeśli widzisz szereg i jednocześnie same styki NC, to często daje to postać ¬A ∧ ¬B, czyli po De Morganie NOR. Dla porównania: równolegle z samymi NC daje ¬A ∨ ¬B. Mimo skrótu warto umieć zapisać równanie.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W LD styk NC przewodzi, gdy wejście ma stan 0, więc realizuje negację: ¬X000 i ¬X001."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (rozdziały dotyczące Ladder Diagram/LD i elementów języka)
  • Wikipedia: "De Morgan's laws" https://en.wikipedia.org/wiki/De_Morgan%27s_laws - accessed 2026-02-28
  • Wikipedia: "NOR gate" https://en.wikipedia.org/wiki/NOR_gate - accessed 2026-02-28

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne producentów PLC o LD (sekcje: NO/NC, rungi, logika AND/OR)
  • Podstawy algebry Boole'a i praw De Morgana (podręcznik do logiki cyfrowej)
  • Dokumentacja/standard IEC 61131-3 (rozdziały o języku LD)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego