KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 27.
Którą operację logiczną realizuje układ sterowania, którego schemat zamieszczono na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla elektryków, kwalifikacja EE5.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Alternatywa (OR) oznacza, że wyjście układu zadziała, gdy spełniony jest co najmniej jeden z warunków wejściowych. W schematach sterowania odpowiada temu typowo realizacja warunków "równolegle" (w logice przekaźnikowej) lub bramka OR w sterowaniu. Koniunkcja wymagałaby spełnienia wszystkich warunków naraz.

Pełne wyjaśnienie:

Operacje logiki Boola opisują, kiedy układ sterowania uznaje warunek za spełniony i uruchamia wyjście (np. cewkę przekaźnika, wyjście sterownika, sygnalizację lub element wykonawczy).

Alternatywa (OR) jest spełniona wtedy, gdy spełniony jest przynajmniej jeden z warunków wejściowych. W praktyce automatyki bardzo często oznacza to logikę typu: "uruchom, jeśli zadziała czujnik 1 lub czujnik 2" albo "zezwól, jeśli spełniono warunek A lub warunek B". W zapisie spotykanym na schematach sterowania alternatywę rozpoznaje się zwykle po tym, że istnieją równoległe drogi spełnienia warunku (równoległe gałęzie logiczne).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiej interpretacji:

  • Implikacja (A → B) opisuje zależność "jeżeli A, to B" i nie jest tym samym co "A lub B". W sterowaniu występuje rzadziej jako czysta operacja; częściej warunki są budowane z AND/OR/NOT.
  • Koniunkcja (AND) wymaga spełnienia wszystkich warunków jednocześnie (np. A i B). Na schemacie odpowiada temu typowo połączenie "szeregowe" warunków: brak spełnienia jednego z nich blokuje zadziałanie wyjścia.
  • Negacja (NOT) odwraca stan logiczny pojedynczego sygnału (np. warunek spełniony, gdy sygnał nie występuje). Sama negacja nie opisuje sytuacji "wystarczy jeden z kilku warunków", tylko zmianę znaczenia danego wejścia.

W kontekście eksploatacji instalacji gazowych takie rozróżnienie jest praktyczne: logika OR bywa używana np. do zadziałania alarmu od dowolnego z kilku czujników, a logika AND do uruchomienia działania dopiero po spełnieniu wszystkich wymaganych warunków bezpieczeństwa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Alternatywa (OR) to operacja, w której wynik jest prawdziwy, gdy prawdziwy jest co najmniej jeden z warunków wejściowych. W sterowaniu oznacza to, że wyjście może zadziałać różnymi "ścieżkami" spełnienia warunku, np. z czujnika 1 lub z czujnika 2.
Najczęściej OR rozpoznasz po równoległych gałęziach warunków: jeśli istnieją dwa (lub więcej) niezależne sposoby doprowadzenia sygnału do wyjścia, to logika odpowiada "A lub B". W logice drabinkowej często są to dwa styki w gałęziach równoległych.
Alternatywa (OR) działa, gdy spełniony jest przynajmniej jeden warunek. Koniunkcja (AND) działa dopiero, gdy spełnione są wszystkie warunki jednocześnie. Na schemacie często przekłada się to na różnicę: OR = gałęzie równoległe, AND = elementy w szeregu.
Negacja (NOT) odwraca znaczenie sygnału: warunek jest spełniony, gdy sygnał jest nieaktywny (albo odwrotnie). W praktyce może to oznaczać np. użycie styku normalnie zamkniętego lub funkcji odwracającej w sterowniku, gdy "brak sygnału" ma uruchomić reakcję.
Implikacja (A → B) opisuje relację "jeśli A, to B", a nie wybór między warunkami. OR mówi "A lub B wystarcza", natomiast implikacja dopuszcza sytuacje, w których A jest fałszywe i wtedy całość może być uznana za prawdziwą niezależnie od B, co w sterowaniu bywa nieintuicyjne.
Logikę OR stosuje się, gdy reakcja ma nastąpić po zadziałaniu dowolnego z kilku sygnałów, np. alarm po wykryciu gazu przez którykolwiek czujnik w strefie lub zatrzymanie układu po wykryciu nieprawidłowości przez jeden z elementów nadzoru.
Logika AND jest potrzebna, gdy wyjście ma zadziałać dopiero po spełnieniu kilku warunków jednocześnie, np. zezwolenie na uruchomienie dopiero przy prawidłowym stanie kilku blokad. To typowe dla sekwencji bezpieczeństwa, gdzie jeden niespełniony warunek ma blokować działanie.
Częsty błąd to patrzenie na liczbę elementów zamiast na sposób połączenia warunków. Uczniowie mylą gałęzie równoległe z szeregowymi albo automatycznie wybierają AND, bo "warunków jest dużo". Pomaga zawsze odpowiedzieć sobie: czy wystarczy jeden sygnał, czy muszą być wszystkie?
Tak. Wystarczy opisać słownie warunek zadziałania: jeśli wyjście ma działać przy co najmniej jednym aktywnym wejściu, to jest to OR. Tablica prawdy jest metodą formalną, ale w zadaniach zawodowych często szybciej działa analiza: "co się stanie, gdy zadziała tylko jeden czujnik?"
Ćwicz rozpoznawanie OR/AND/NOT na prostych schematach: gałęzie równoległe vs szeregowe oraz styki NO/NC. Dobrą metodą jest testowanie przypadków granicznych: "tylko A", "tylko B", "A i B", "żaden". To szybko ujawnia, jaka operacja jest realizowana.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Alternatywa (OR) oznacza, że wyjście układu zadziała, gdy spełniony jest co najmniej jeden z warunków wejściowych."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (pojęcia funkcji logicznych i ich użycie w językach LD/FBD)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Alternatywa - dostęp 2026-02-28
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Koniunkcja - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw automatyki i logiki przekaźnikowej (rozdziały o OR/AND/NOT)
  • Materiały dydaktyczne o logice drabinkowej (LAD) i mapowaniu na funkcje Boola
  • Zadania treningowe z rozpoznawania operacji logicznych na schematach sterowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego