KWALIFIKACJA AUD2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 16.
Która wada obiektywu polega na tym, że wiązka promieni świetlnych wychodząca z punktu położonego poza osią optyczną obiektywu, po przejściu przez obiektyw tworzy obraz w kształcie przecinka?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aberracja komatyczna (koma) powoduje, że obraz punktu położonego poza osią optyczną nie jest punktem, lecz ma kształt "przecinka" lub małej komety.
Pozostałe wady dają inne objawy: chromatyczna to barwne obwódki, astygmatyzm to różna ostrość w kierunkach, a dystorsja zakrzywia linie proste.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "wiązka promieni z punktu położonego poza osią optyczną tworzy obraz w kształcie przecinka" odpowiada zjawisku nazywanemu aberracją komatyczną (komą). W tej wadzie obraz punktowego źródła światła, szczególnie przy brzegach kadru, przestaje być symetryczny: przyjmuje postać plamki z "ogonem", co potocznie porównuje się do komety lub przecinka. Kluczowa w treści pytania jest informacja o punkcie pozaosiowym (off-axis), bo koma narasta wraz z oddalaniem się od środka obrazu.

Odpowiedź "Aberracja chromatyczna" nie pasuje do opisu, ponieważ dotyczy różnego ogniskowania barw (różnych długości fali). W praktyce widzi się ją jako kolorowe obwódki na kontrastowych krawędziach (np. fioletowe/zielone), a nie jako przecinkowaty kształt obrazu punktu.

Odpowiedź "Astygmatyzm" jest błędna, bo w astygmatyzmie punkt poza osią może rozmywać się inaczej w dwóch prostopadłych kierunkach (np. raz bardziej "poziomo", raz "pionowo"), co daje wrażenie rozciągnięcia lub różnej ostrości struktur, ale typowym skojarzeniem nie jest pojedynczy "przecinek"/"ogon komety". Astygmatyzm często analizuje się też w kontekście rozdzielczości detalu w różnych kierunkach, a nie kształtu komety.

Odpowiedź "Dystorsja" również nie odpowiada opisowi, ponieważ jest to wada geometryczna odwzorowania: proste linie w kadrze ulegają wygięciu (beczkowato/poduszkowato). Dystorsja dotyczy kształtu obiektów i linii, a nie tego, jak wygląda obraz pojedynczego punktu świetlnego.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się punkt poza osią i obraz przypomina kometę/przecinek, najczęściej chodzi o komę. Gdy pojawiają się kolorowe obwódki – aberracja chromatyczna; gdy linie proste się wyginają – dystorsja.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Aberracja komatyczna (koma) to wada optyczna, w której obraz punktu położonego poza osią optyczną nie jest punktem, tylko ma kształt "komety" lub "przecinka". Najłatwiej zauważyć ją przy jasnych punktach światła w rogach kadru, szczególnie na dużych otworach przysłony.
Bo wiązki promieni przechodzące przez obiektyw dla punktów pozaosiowych są odwzorowywane mniej symetrycznie niż dla punktów blisko środka. Skutkiem jest "ogon" przy plamce obrazu. Im dalej od środka matrycy i im jaśniejszy obiektyw (mniejsza liczba f), tym częściej wada jest widoczna.
Koma zmienia kształt jasnych punktów (robi "przecinki/komety"), zwłaszcza w narożnikach. Aberracja chromatyczna daje przede wszystkim kolorowe obwódki na kontrastowych krawędziach (np. zielono-fioletowe). To inne objawy i zwykle inne metody ograniczania w praktyce.
Dystorsja deformuje geometrię obrazu: proste linie robią się krzywe (beczka/poduszka). Koma dotyczy głównie tego, jak odwzorowany jest punkt poza osią (robi się "przecinek"). Jeśli problem dotyczy linii architektury, to częściej dystorsja; jeśli punktów świateł, to częściej koma.
Najczęściej tak: przymknięcie przysłony ogranicza promienie skrajne przechodzące przez układ optyczny, co zwykle redukuje widoczność komy w narożnikach kadru. Kosztem może być potrzeba dłuższego czasu naświetlania lub wyższego ISO, co w fotografii nocnej trzeba zrównoważyć.
Najłatwiej na zdjęciach nocnych i w astrofotografii: gwiazdy i latarnie w rogach kadru potrafią zmienić się w "przecinki". W dzień może być trudniej ją dostrzec, bo brakuje punktowych źródeł światła. Pomocne są testy z małymi lampkami lub refleksami w oddali.
Przydatne są zdjęcia z jasnymi punktami światła rozmieszczonymi w kadrze (środek i rogi) wykonane na różnych przysłonach. Porównuj kształt punktów: jeśli w rogach tworzą "ogon" i wyglądają jak przecinek, wskazuje to na komę. Ważne, by zachować stabilne ustawienie ostrości.
Nie. Astygmatyzm wiąże się z różnym ogniskowaniem w dwóch prostopadłych przekrojach i często objawia się inną ostrością detali w różnych kierunkach. Koma daje charakterystyczny "ogon" przy obrazie punktu pozaosiowego. W praktyce oba zjawiska mogą współwystępować, ale nazwy i objawy nie są tożsame.
Częściej widać ją w jasnych, szerokokątnych konstrukcjach używanych na dużym otworze przysłony, bo wtedy mocniej wykorzystuje się promienie skrajne. Wysokiej klasy obiektywy mogą mieć lepszą korekcję komy, ale całkowite jej wyeliminowanie bywa trudne w praktyce projektowania optyki.
Ucz się przez skojarzenia objawów: "przecinek/kometa" → koma, "kolorowe obwódki" → chromatyczna, "krzywe linie" → dystorsja, "różna ostrość kierunków" → astygmatyzm. Warto obejrzeć przykładowe zdjęcia-testy i umieć wskazać, co zmienia kształt punktu, a co geometrię linii.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Aberracja komatyczna (koma) powoduje, że obraz punktu położonego poza osią optyczną nie jest punktem, lecz ma kształt "przecinka" lub małej komety."

Źródła:

  • Wikipedia: Coma (optics) — https://en.wikipedia.org/wiki/Coma_(optics) (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: Chromatic aberration — https://en.wikipedia.org/wiki/Chromatic_aberration (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: Astigmatism (optical systems) — https://en.wikipedia.org/wiki/Astigmatism_(optical_systems) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z optyki fotograficznej (aberracje i ich wpływ na obraz)
  • Materiały producentów obiektywów opisujące wady optyczne i wykresy MTF
  • Artykuły edukacyjne o testowaniu obiektywów (koma, astygmatyzm, dystorsja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego