KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 40.
Który diagram czasowy odzwierciedla pracę układu elektropneumatycznego sterowanego za pomocą podanego programu?
Ilustracja przedstawia schemat elektropneumatyczny związany z kwalifikacją technika mechatronika, szczególnie w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny jest diagram A, bo wynika z logiki LAD: naciśnięcie P przy nieaktywnym S1 ustawia Q2, więc najpierw wysuwa się siłownik B. Po zadziałaniu S2 startuje TON 3 s, a po upływie czasu (przy Q2=1) załącza się Q1 i wysuwa A. Zadziałanie S1 resetuje Q2, więc oba siłowniki wracają.

Pełne wyjaśnienie:

W programie LAD trzeba odczytać nie tylko "co się włącza", ale też kiedy i jak długo dana cewka pozostaje w stanie 1. Kluczowe są tu dwa elementy: cewka Set/Reset dla Q2 oraz timer TON z nastawą 3,00 s.

1) Start sekwencji – wysuw B
W pierwszym szczeblu naciśnięcie przycisku P (I1) przy braku sygnału z S1 (I2=0) powoduje ustawienie (Set) Q2. Ponieważ jest to Set, stan Q2 jest podtrzymany nawet po puszczeniu P. Q2 steruje elektrozaworem siłownika B, więc na diagramie najpierw powinien pojawić się wysuw B.

2) Warunek czasu – opóźnienie 3 s
Po dojechaniu B do końca ruchu czujnik S2 (I3) aktywuje timer TON T1. TON daje "1" dopiero po upływie nastawionego czasu, dlatego na wykresie musi wystąpić wyraźna przerwa 3 s między zadziałaniem S2 (końcem wysuwu B) a kolejną akcją.

3) Wysuw A zależny od T1 i Q2
Trzeci szczebel uruchamia Q1, ale dopiero gdy T1=1 oraz jednocześnie Q2=1. To oznacza, że A nie może wysunąć się wcześniej niż po 3 s i tylko wtedy, gdy Q2 nadal jest ustawione. Diagram A pokazuje właśnie: najpierw B+, potem zwłoka 3 s, następnie A+.

4) Zakończenie – wspólny powrót
Gdy A dojedzie do krańcówki S1 (I2=1), ostatni szczebel resetuje (Reset) Q2. Po skasowaniu Q2 zanika sterowanie B, a jednocześnie znika warunek podtrzymujący sekwencję (Q2 w szczeblu 3), więc układ przechodzi do powrotu obu siłowników. Dlatego poprawny wykres powinien wskazywać jednoczesny powrót A i B.

  • Dlaczego nie B? Zwykle przedstawia inną kolejność (np. A przed B) lub brak wymaganej zwłoki 3 s po S2.
  • Dlaczego nie C? Najczęściej "gubi" pamięć Set/Reset i pokazuje Q2 jako impuls zamiast stanu podtrzymanego.
  • Dlaczego nie D? Może sugerować niezależne powroty lub brak zależności Q1 od Q2, co jest sprzeczne z warunkiem T1 AND Q2.

Najpewniejsza metoda na egzaminie: rozpisać sekwencję stanów I1/I2/I3 oraz wynikające z nich Q1/Q2, a dopiero potem dopasować diagram czasowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Set ustawia wyjście na 1 i zwykle podtrzymuje ten stan aż do wykonania Reset. Reset kasuje ten stan (ustawia 0). To kluczowe w sekwencjach, bo wyjście nie jest tylko chwilowym impulsem z przycisku, lecz "pamięta" uruchomienie procesu.
TON (opóźnione załączenie) zaczyna odliczanie, gdy jego wejście jest w stanie 1. Wyjście timera przechodzi na 1 dopiero po upływie nastawionego czasu (tu 3 s). Gdy wejście spadnie do 0, timer zwykle zeruje stan i przestaje podtrzymywać wyjście.
Bo Q2 jest ustawiane jako pierwsze przez przycisk P (przy spełnionym warunku braku S1), a Q1 włącza się dopiero po spełnieniu dwóch warunków: upłynięciu czasu T1 oraz trwaniu Q2. To wymusza kolejność B+ → zwłoka → A+.
Częsty błąd to traktowanie Set jak zwykłej cewki, czyli założenie, że Q2 działa tylko w czasie trzymania przycisku. Wtedy student wybiera diagram z krótkim impulsem Q2, a w rzeczywistości Q2 utrzymuje się aż do zadziałania resetu z krańcówki.
Na wykresie powinien pojawić się wyraźny odcinek czasu między zdarzeniem uruchamiającym timer (np. zadziałaniem czujnika na końcu ruchu) a kolejnym ruchem/wyjściem sterującym. Jeśli A wysuwa się natychmiast po B, to taki diagram nie pasuje do TON 3 s.
Nie, jeżeli w programie Q1 jest załączane warunkiem logicznym typu T1 AND Q2. Nawet gdy timer osiągnie 1, brak Q2 zablokuje Q1. To zabezpiecza sekwencję przed uruchomieniem A, gdy etap związany z B nie jest już aktywny.
Najczęściej są to krańcówki/czujniki położeń (np. S1 i S2) oraz przycisk start (P). Czujniki potwierdzają osiągnięcie końca ruchu i dopiero wtedy program może uruchomić timer lub kolejny etap. Bez tego łatwo o złą kolejność na wykresie.
Jednoczesny powrót zwykle wynika z wyłączenia warunku podtrzymania procesu (np. Reset Q2). Gdy zniknie sygnał sterujący zaworem, elementy monostabilne i sprężyny powodują powrót. Na wykresie widać wtedy spadek obu sygnałów/ruchów w tym samym momencie.
Taki warunek zapobiega ponownemu uruchomieniu sekwencji, gdy siłownik A jest już w położeniu końcowym (S1=1). W praktyce to prosta blokada logiczna, która wymusza poprawny stan początkowy układu przed startem i ogranicza ryzyko kolizji ruchów.
Najpierw wypisz kolejność zdarzeń wynikającą ze szczebli: co uruchamia Set, co startuje TON, co jest warunkiem włączenia kolejnej cewki i co daje Reset. Dopiero potem szukaj diagramu z tą kolejnością i z właściwą zwłoką czasową. To zmniejsza zgadywanie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że poprawny jest diagram A, bo wynika z logiki LAD: naciśnięcie P przy nieaktywnym S1 ustawia Q2, więc najpierw wysuwa się siłownik B.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (Ladder Diagram, timery, pojęcia Set/Reset)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC w LAD (ćwiczenia z timerami TON/TOF)
  • Instrukcje i przykłady producentów PLC dotyczące cewek Set/Reset i timerów
  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z elektropneumatyki: zawory 5/2 monostabilne, sterowanie siłownikami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego