KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 35.
Na rysunku przedstawiono model magazynu grawitacyjnego oraz fragment algorytmu jego działania. W celu przetestowania działania układu należy sprawdzić, czy nastąpi powrót tłoczyska siłownika do pozycji początkowej, gdy zostanie aktywowany czujnik _1B1
Ilustracja przedstawia model magazynu grawitacyjnego oraz fragment algorytmu jego działania, co jest związane z kwalifikacją
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W SFC/Grafcet o przejściu do następnego kroku decyduje wyłącznie warunek tranzycji. Jeśli tranzycja ma warunek tylko _1B1, to jej spełnienie nie zależy od _B4 ani _S1. Po zakończeniu kroku akcja typu N wyłącza _1M1, więc zawór 5/2 ze sprężyną powoduje powrót tłoczyska.

Pełne wyjaśnienie:

W sekwencyjnym diagramie funkcyjnym SFC/Grafcet trzeba rozdzielić dwie rzeczy:

  • warunek wejścia w krok (kiedy krok się uaktywnia),
  • warunek tranzycji (kiedy następuje przejście do kolejnego kroku).

W opisanym algorytmie krok "wysunięcie detalu" może być aktywowany np. warunkiem typu _S1 AND NOT _B4. To jednak dotyczy tylko rozpoczęcia kroku.

Sprawdzany w pytaniu moment to powrót tłoczyska do pozycji początkowej po aktywacji czujnika _1B1. Jeżeli tranzycja wyjścia z tego kroku jest opisana wyłącznie sygnałem _1B1, to przejście następuje zawsze wtedy, gdy _1B1=1, niezależnie od tego, czy:

  • magazyn jest pusty lub nie (stan _B4),
  • przycisk START jest nadal wciśnięty czy już zwolniony (stan _S1).

Dodatkowo w kroku znajduje się akcja kwalifikowana jako N (Non-stored) dla wyjścia _1M1. Oznacza to, że _1M1 jest aktywne tylko wtedy, gdy krok jest aktywny. Gdy tranzycja zadziała i krok przestanie być aktywny, akcja N automatycznie i bezwarunkowo wyłączy _1M1.

Wyłączenie cewki _1M1 sterującej zaworem 5/2 ze sprężyną powrotną powoduje powrót suwaka zaworu do położenia spoczynkowego, a w konsekwencji cofnięcie (powrót) tłoczyska siłownika.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "…ale przy zwolnionym przycisku _S1" – błędnie wymaga stanu _S1, mimo że nie występuje on w warunku tranzycji.
  • "…_B4 lub … _S1" – wprowadza dodatkowe warunki, które nie mają wpływu na spełnienie tranzycji _1B1.
  • "…_B4 i … _S1" – myli logikę zakończenia kroku z logiką jego startu, co jest typowym błędem przy analizie SFC.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SFC (Grafcet) to język sekwencyjny PLC, w którym program składa się z kroków i tranzycji. Krok uaktywnia działania (np. wyjścia), a tranzycja określa warunek przejścia do kolejnego kroku. Dzięki temu łatwo opisać cykle maszyn i procesy krok po kroku.
Akcja typu N oznacza, że przypisane wyjście jest aktywne tylko podczas aktywności kroku. Gdy krok zostaje dezaktywowany (bo zadziała tranzycja), wyjście jest automatycznie wyłączane. Nie trzeba dopisywać dodatkowych warunków "wyłączenia" w logice.
W SFC warunek tranzycji jest interpretowany dosłownie: tylko zmienne wymienione w warunku mogą go spełnić lub zablokować. Jeśli tranzycja ma warunek _1B1, to zmienna _B4 nie ma wpływu na przejście, nawet jeśli była użyta do wejścia w krok.
Warunek aktywacji kroku wynika z poprzedniej tranzycji (czyli "kiedy wchodzę w krok"), a warunek zakończenia jest zapisany na tranzycji wychodzącej z kroku ("kiedy z niego wychodzę"). To dwie niezależne decyzje logiczne. Błąd polega na zakładaniu, że warunek startu musi być nadal spełniony na końcu kroku.
Zawór 5/2 z jedną cewką i sprężyną ma położenie robocze po zasileniu cewki oraz położenie spoczynkowe wymuszane sprężyną. Gdy cewka zostanie odłączona, sprężyna przestawia suwak do stanu spoczynkowego, co zwykle powoduje powrót siłownika (cofnięcie tłoczyska).
Tłoczysko wróci, gdy krok sterujący wysunięciem zostanie zakończony i wyjście sterujące cewką (np. _1M1) się wyłączy. Jeśli w kroku jest akcja typu N, to wyjście wyłącza się automatycznie po zadziałaniu tranzycji (np. po aktywacji _1B1), co uruchamia powrót przez sprężynę zaworu.
Nie musi, o ile nie występuje w warunku tranzycji kończącej krok. W SFC krok kończy się wtedy, gdy spełni się warunek na tranzycji wyjściowej (np. _1B1). Przycisk START bywa potrzebny do rozpoczęcia cyklu, ale niekoniecznie do jego dokończenia.
Najczęstsze pomyłki to: (1) traktowanie warunków wejścia do kroku jako warunków wyjścia, (2) dopisywanie w głowie dodatkowych sygnałów, których nie ma na tranzycji, (3) nieuwzględnianie kwalifikatora akcji (np. N), przez co błędnie zakłada się, że wyjście "zostaje" włączone po zakończeniu kroku.
W praktyce użyj trybu monitorowania online w środowisku PLC: obserwuj aktywny krok SFC oraz stan wyjścia (np. _1M1). W chwili, gdy tranzycja zadziała i aktywny krok zmieni się na następny, wyjście z akcją N powinno przejść na 0. To testuje poprawność sekwencji bez zmiany programu.
Ćwicz rozdzielanie: co uruchamia krok vs. co kończy krok. Rób krótkie analizy: wypisz warunek każdej tranzycji i wynikające z niej przejście. Powtarzaj kwalifikatory akcji (N, S, R itp.) i łącz je z praktyką (np. cewka zaworu, silnik, chwytak), bo egzamin często sprawdza skutki w układzie wykonawczym.
info

Statystycznie 30% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "W SFC/Grafcet o przejściu do następnego kroku decyduje wyłącznie warunek tranzycji."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages, rozdział dotyczący SFC oraz kwalifikatorów akcji (m.in. N/Non-stored)
  • Festo Didactic, materiały dydaktyczne z pneumatyki (zawory rozdzielające 5/2, sprężyna powrotna, sterowanie siłownikiem), rozdział o zaworach kierunkowych
  • Siemens, SIMATIC S7-Graph (dokumentacja/Manual), część: Actions (Action qualifiers) i Transitions w SFC/GRAPH

Materiały:

  • Norma IEC 61131-3 (rozdziały dotyczące SFC i kwalifikatorów akcji)
  • Instrukcje/poradniki PLC dotyczące SFC/GRAPH dla używanego sterownika (np. Siemens GRAPH, Codesys SFC)
  • Podręcznik pneumatyki (zawory rozdzielające 5/2, sprężyna powrotna, sterowanie siłownikiem)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego