KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 8.
Który element układu elektropneumatycznego należy zastosować w miejscu oznaczonym na schemacie symbolem "K1″, aby tłoczysko siłownika po wysunięciu inicjowanym przyciskiem S1 powróciło samoczynnie do położenia wyjściowego po 5 s od osiągnięcia punktu wyznaczonego przez B2?
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Samoczynny powrót po 5 s od osiągnięcia punktu B2 oznacza, że po zadziałaniu czujnika B2 sygnał sterujący ma być jeszcze podtrzymany przez 5 s, a dopiero potem ma zaniknąć, wywołując powrót siłownika do położenia wyjściowego. Do takiej funkcji stosuje się przekaźnik czasowy z opóźnionym odpadaniem.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie cyklu występują trzy kluczowe zdarzenia: inicjacja ruchem przyciskiem S1, osiągnięcie punktu potwierdzone przez B2 oraz powrót po zadanej zwłoce czasu. Najważniejsze jest to, że odliczanie 5 s ma rozpocząć się po zadziałaniu B2, czyli po potwierdzeniu, że siłownik rzeczywiście dojechał do zadanego miejsca.

Aby tłoczysko pozostało wysunięte jeszcze przez 5 s po zadziałaniu B2, układ musi chwilowo podtrzymać sygnał sterujący (np. cewkę zaworu/sterowanie logiczne), a następnie ten sygnał wyłączyć. Dokładnie to realizuje przekaźnik czasowy z opóźnionym odpadaniem: po zaniku (lub zmianie) warunku sterującego przekaźnik nie "odpada" natychmiast, tylko dopiero po upływie nastawionego czasu. Dzięki temu stan wyjściowy przekaźnika utrzymuje się przez 5 s i dopiero potem zanika, co powoduje przejście układu w stan powrotu siłownika.

Pozostałe typowe rozwiązania czasowe bywają mylone, ale nie pasują do opisu:

  • Przekaźnik z opóźnionym załączaniem wprowadza zwłokę przy włączaniu sygnału. To dałoby efekt "start po 5 s", a nie "powrót po 5 s od B2".
  • Elementy bez funkcji czasowej (np. zwykły przekaźnik pomocniczy/stycznik) nie zapewnią zwłoki 5 s, więc powrót nastąpiłby natychmiast po spełnieniu/zaniku warunku.
  • Rozwiązania o innej logice (np. impulsowe) generują krótki impuls, a tu wymagane jest utrzymanie stanu przez określony czas, aby siłownik pozostawał wysunięty.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "po osiągnięciu punktu ... wróci po X sekundach", najpierw ustal, czy ma być opóźnione włączenie ruchu/cewki, czy opóźnione wyłączenie (zanik sygnału). W tym zadaniu opóźnione ma być właśnie wyłączenie sygnału, czyli odpadanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przekaźnik, którego wyjście nie wyłącza się od razu po zaniku sygnału sterującego, tylko dopiero po upływie nastawionego czasu. Dzięki temu można "podtrzymać" stan układu przez określone sekundy, np. utrzymać wysunięcie siłownika przed powrotem.
Szukaj sformułowań typu: "powrót po X s", "wyłączenie po czasie", "zadziałanie trwa jeszcze X s po sygnale z czujnika". To wskazuje, że zwłoka dotyczy zaniku sygnału (wyłączenia), a nie jego pojawienia się.
Opóźnione załączanie opóźnia dopiero włączenie wyjścia po pojawieniu się sygnału wejściowego. W opisie cyklu siłownik ma już być wysunięty i dopiero po zadziałaniu B2 ma pozostać w tym stanie jeszcze 5 s, a następnie wrócić. To wymaga opóźnienia wyłączenia.
Odliczanie powinno rozpocząć się w momencie, gdy układ otrzyma informację o osiągnięciu punktu, czyli po zadziałaniu czujnika B2. W praktyce oznacza to, że sygnał związany z B2 uruchamia logikę czasową, a po 5 s następuje zmiana stanu powodująca powrót.
B2 jest sygnałem potwierdzenia położenia (np. krańcówką lub czujnikiem indukcyjnym). Informuje układ, że siłownik dotarł do wymaganego punktu. Dzięki temu kolejne kroki sekwencji (np. zwłoka czasowa i powrót) są uruchamiane dopiero po rzeczywistym dojechaniu tłoczyska.
Najczęściej myli się opóźnione odpadanie z opóźnionym załączaniem albo zakłada, że "każda czasówka" zadziała tak samo. Druga typowa pomyłka to start odliczania od S1 zamiast od B2, co zmienia sens zadania: zwłoka ma być po osiągnięciu punktu, nie po starcie.
W układach przekaźnikowych trudno uzyskać dokładną zwłokę 5 s bez elementu czasowego. Alternatywą bywa sterownik PLC lub moduł czasowy wbudowany w inne urządzenie, ale funkcjonalnie nadal potrzebujesz bloku realizującego zwłokę (utrzymanie stanu i przełączenie po czasie).
W wielu schematach literą K oznacza się element przekaźnikowy w torze sterowania elektrycznego (np. przekaźnik pomocniczy, stycznik lub przekaźnik czasowy). O tym, jaki to dokładnie typ, decyduje wymagana funkcja. W tym zadaniu K1 musi realizować funkcję czasową związaną z powrotem.
Po doprowadzeniu siłownika do punktu B2 obserwuj, czy wyjście sterujące utrzymuje stan jeszcze przez nastawiony czas, a następnie zanika. W diagnostyce przydaje się kontrolka na wyjściu przekaźnika oraz pomiar czasu stoperem. Jeśli powrót jest natychmiastowy, układ nie realizuje odpadania.
Ćwicz rozpoznawanie, co ma być opóźnione: start czy stop. Rysuj krótkie osie czasu: sygnał z B2, stan wyjścia K1 i moment powrotu siłownika. Dobrą metodą jest też porównywanie dwóch przypadków: opóźnione załączanie vs opóźnione odpadanie na tym samym przykładzie.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że do takiej funkcji stosuje się przekaźnik czasowy z opóźnionym odpadaniem.

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do elektropneumatyki (funkcje przekaźników czasowych, przykładowe schematy)
  • Karty katalogowe/przykłady zastosowań przekaźników czasowych (opóźnione odpadanie)
  • Zadania treningowe z analizy sekwencji: S1 start, B2 warunek, zwłoka, powrót

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego