Jadłospis obiadowy zgodny z zasadami racjonalnego żywienia to taki, który dostarcza energii i składników odżywczych w odpowiednich proporcjach oraz ma wysoką "gęstość odżywczą", czyli dużo wartości odżywczej w rozsądnej porcji.
W praktyce, oceniając obiadowe propozycje, zwraca się uwagę m.in. na:
- Różnorodność – obecność kilku grup produktów w posiłku (warzywa/owoce, produkty zbożowe, źródło białka, niewielki dodatek tłuszczu).
- Warzywa – istotny udział warzyw (np. surówka, warzywa gotowane, warzywa w daniu). Same ziemniaki czy sos nie zastępują porcji warzyw.
- Źródło białka – mięso, ryby, jaja, nabiał lub rośliny strączkowe; ważne jest też, by nie dominowały produkty wysokoprzetworzone.
- Węglowodany złożone – preferowane są dodatki typu kasze, ryż, pieczywo pełnoziarniste lub ziemniaki w rozsądnej ilości, zamiast przewagi słodyczy czy białego pieczywa z tłustymi dodatkami.
- Technika kulinarna – korzystniejsze są gotowanie, duszenie i pieczenie niż smażenie w głębokim tłuszczu, bo ogranicza się ilość dodanego tłuszczu i poprawia ogólną jakość posiłku.
- Ograniczanie soli i cukru – racjonalny obiad nie powinien być "zbudowany" na dosładzanych napojach, deserach i mocno dosalanych produktach.
Dlatego poprawny wybór wskazuje jadłospis, który najlepiej spełnia powyższe kryteria: jest urozmaicony, ma wyraźny komponent warzywny, właściwe źródło białka oraz nie opiera się na potrawach ciężkostrawnych i wysokotłuszczowych.
Pozostałe propozycje jadłospisów są nieprawidłowe typowo wtedy, gdy zawierają zbyt mało warzyw, opierają się na smażonych lub wysokoprzetworzonych elementach, powielają te same grupy produktów (np. dwa ciężkie dania mączne) albo łączą dania o podobnym profilu (tłusto-słonym) bez równoważących dodatków.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw "odhacz" warzywa i białko, potem sprawdź technikę obróbki i dodatki (napój/deser). To najszybciej pokazuje, który obiad jest najbardziej racjonalny.
