KWALIFIKACJA MOT6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 1.
Który pomiar przedstawiono na rysunku znajdującym się w dokumentacji technologicznej naprawy pojazdu?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny, który jest częścią dokumentacji technologicznej związanej z naprawą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na rysunku pokazano kontrolę luzu zaworu w prowadnicy, czyli ocenę "bocznego" przemieszczenia trzonka w prowadnicy. Pomiar bicia dotyczy zwykle obrotu elementu i oceny odchyłki promieniowej, a odkształcenia bloku dotyczą innego zespołu silnika niż zawory.
Wynik wskazuje zużycie prowadnicy/trzonka.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie sprawdza umiejętność rozpoznania rodzaju pomiaru na podstawie rysunku/stanowiska pomiarowego stosowanego w naprawie silnika. W praktyce warsztatowej luz zaworu w prowadnicy ocenia się przez sprawdzenie, jak duże jest poprzeczne (boczne) przemieszczenie trzonka zaworu w prowadnicy przy określonym ustawieniu zaworu. Taki pomiar służy do wykrycia zużycia prowadnicy oraz/lub trzonka zaworu, które może skutkować m.in. gorszą szczelnością, zwiększonym poborem oleju i problemami z pracą silnika.

Odpowiedź "Luzu zaworu w prowadnicy." jest właściwa, ponieważ odpowiada pomiarowi, w którym ocenia się "luźne" prowadzenie trzonka w tulei prowadzącej. W odróżnieniu od tego:

  • "Bicia powierzchni stożkowej zaworu." dotyczy sprawdzenia, czy powierzchnia przylgni/stożka zaworu nie ma niewspółosiowości lub nie obraca się "krzywo". Taki pomiar kojarzy się z oceną odchyłki podczas obrotu elementu albo z kontrolą geometrii powierzchni przylegania, a nie z bocznym luzem w prowadnicy.
  • "Odkształceń bloku silnika." odnosi się do kontroli płaskości, skręcenia lub innych deformacji bloku (np. powierzchni przylgni), co jest inną czynnością diagnostyczną i dotyczy innego zespołu niż zawór z prowadnicą. Rysunki do takich pomiarów przedstawiają zwykle liniał, szczelinomierz lub przyrządy do pomiaru geometrii powierzchni.
  • "Bicia trzonka zaworu." oznaczałoby ocenę, czy trzonek jest prosty i czy nie ma odchyłki promieniowej podczas obrotu/ustawienia na podporach. To również jest inny cel pomiaru: sprawdza się "krzywiznę" lub mimośrodowość, a nie zużyciowy luz współpracujących elementów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na rysunku widzisz układ, w którym mierzone jest przemieszczenie boczne zaworu względem prowadnicy, myśl o luzie w prowadnicy. Gdy pomiar dotyczy obrotu i odchyłki promieniowej/osiowej, częściej chodzi o bicie. Rozróżnienie tych pojęć znacząco zmniejsza liczbę pomyłek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz zaworu w prowadnicy to niewielkie "boczne" przesunięcie trzonka zaworu w tulei prowadzącej. Jest potrzebny do pracy w temperaturze i smarowania, ale zbyt duży świadczy o zużyciu prowadnicy lub trzonka i może pogarszać szczelność oraz zwiększać zużycie oleju.
W pomiarze luzu ocenia się przemieszczenie poprzeczne trzonka zaworu w prowadnicy (ruch "na boki"). W pomiarze bicia zwykle występuje obrót elementu lub ustawienie na podporach, a czujnik mierzy odchyłkę promieniową/osiową. Kluczowy jest kierunek ruchu w układzie.
Zbyt duży luz przyspiesza zużycie gniazda i zaworu, utrudnia szczelne domykanie i może powodować dymienie oraz większy pobór oleju. W praktyce warsztatowej wynik pomiaru pomaga zdecydować o regeneracji głowicy, wymianie prowadnic lub doborze nowych zaworów.
Typowe objawy to zwiększone zużycie oleju, niebieskawy dym z wydechu (zwłaszcza po postoju i przy hamowaniu silnikiem), nierówna praca oraz spadek kompresji. Same objawy nie przesądzają o prowadnicach, ale są sygnałem do kontroli luzów i szczelności.
Bicie trzonka zaworu to odchyłka od prostoliniowości lub mimośrodowość trzonka, ujawniająca się jako zmienna odchyłka podczas obrotu lub przetaczania. Taki zawór może pracować nierówno w prowadnicy i szybciej zużywać współpracujące elementy, ale nie jest to to samo co luz.
Sprawdzenie bicia/nieprawidłowej geometrii powierzchni stożkowej wykonuje się przy podejrzeniu nieszczelności na przylgni, po przegrzaniu, po uderzeniu tłoka w zawór lub po obróbce. Celem jest ocena, czy powierzchnia przylegania jest współosiowa i czy zapewni szczelne domykanie.
Tak, jeśli patrzy się tylko na "pomiar" bez analizy obiektu. Odkształcenia bloku dotyczą zwykle płaszczyzn i geometrii dużego odlewu, a pomiary zaworu odnoszą się do małych elementów (trzonek, prowadnica, przylgnia). W zadaniach egzaminacyjnych zawsze porównuj, co jest mierzone.
W praktyce spotyka się m.in. czujnik zegarowy ze statywem, przyrządy do ustawiania elementów w osi, a także narzędzia kontrolne do geometrii i szczelności. Kluczowe jest dobranie narzędzia do zjawiska: luz to przemieszczenie boczne, a bicie to odchyłka podczas obrotu.
Najczęściej myli się "luz" z "biciem", bo oba kojarzą się z odchyłką. Uczniowie też ignorują kierunek przyłożenia czujnika i zakładają, że każdy czujnik zegarowy oznacza bicie. Pomaga nawyk: najpierw nazwij mierzony ruch (boczny/obrotowy), potem dobierz pojęcie.
Ćwicz rozpoznawanie stanowisk pomiarowych na zdjęciach i rysunkach: co jest mocowane, gdzie opiera się czujnik i jaki ruch jest wymuszany. Rób krótkie notatki: "co mierzę" i "po co". Dodatkowo ucz się słownictwa: luz, bicie, współosiowość, przylgnia, prowadnica.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Na rysunku pokazano kontrolę luzu zaworu w prowadnicy, czyli ocenę "bocznego" przemieszczenia trzonka w prowadnicy."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (czujnik zegarowy, statyw, zasady pomiaru luzów)
  • Podręczniki/opracowania o budowie i naprawie silników spalinowych (rozdział: głowica, zawory, prowadnice)
  • Instrukcje serwisowe producentów dotyczące weryfikacji układu rozrządu (procedury kontroli zaworów i prowadnic)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego