KWALIFIKACJA MEC8 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 8.
Który pomiar rozstawu otworów (zgodnie z rysunkiem) mieści się w granicy tolerancji wymiarowej?
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny elementu mechanicznego, który może być częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wskazać poprawny wynik, trzeba odczytać z rysunku wymiar nominalny rozstawu oraz jego tolerancję (wymiary graniczne dolny i górny). Następnie porównuje się każdą z podanych wartości z tym zakresem. Poprawna jest tylko taka, która leży między granicą dolną a górną (włącznie).

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniu nie wystarczy "zgadnąć" wartości najbliższej wymiarowi nominalnemu. Kluczowe jest poprawne zastosowanie pojęcia tolerancji wymiarowej zapisanej na rysunku technicznym.

Jak rozwiązać zadanie krok po kroku:

  1. Zlokalizuj na rysunku wymiar rozstawu otworów, którego dotyczy pytanie (ważne, bo na jednym detalu może być kilka różnych rozstawów).
  2. Odczytaj wymiar nominalny oraz zapis tolerancji przy tym wymiarze (np. odchyłki, pole tolerancji lub wymiar w granicach).
  3. Wyznacz wymiar graniczny dolny i wymiar graniczny górny (czyli dopuszczalne minimum i maksimum). Jeżeli rysunek podaje je wprost, nie trzeba nic przeliczać.
  4. Porównaj każdą z podanych odpowiedzi z zakresem: wynik jest zgodny, gdy spełnia warunek dolna granica ≤ pomiar ≤ górna granica.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź "54,90": zgodnie z kluczem zadania jest to jedyna wartość, która mieści się w przedziale dopuszczalnym wynikającym z tolerancji odczytanej z rysunku dla wskazanego rozstawu.

Dlaczego pozostałe wartości są błędne:

  • "54,65" – leży poza dopuszczalnym zakresem (najczęściej jest to błąd wynikający z nieuwzględnienia dolnej granicy lub pomylenia odchyłek).
  • "54,75" – mimo że jest blisko innych wyników, nadal nie spełnia warunku zgodności z wymiarem granicznym dla tego rozstawu.
  • "54,60" – to wartość skrajna, często wybierana przez osoby, które kierują się intuicją zamiast sprawdzenia granic tolerancji.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze pracuj na granicach min/max. Nawet minimalne przekroczenie (np. o 0,01 mm) oznacza brak zgodności, o ile rysunek nie dopuszcza innych zasad odbioru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiarowa to dopuszczalny zakres odchyłki od wymiaru nominalnego. Na rysunku określa granicę dolną i górną (min/max), w których musi się zmieścić rzeczywisty pomiar detalu, aby był uznany za zgodny z dokumentacją.
Najpierw znajdź wymiar rozstawu, a potem sprawdź zapis tolerancji przy tym wymiarze (odchyłki, pole tolerancji albo wartości graniczne). Jeśli podane są odchyłki, wyznaczasz min i max przez dodanie ich do wymiaru nominalnego zgodnie z zapisem.
Porównaj pomiar z przedziałem dopuszczalnym: dolna granica ≤ pomiar ≤ górna granica. Wystarczy jedno przekroczenie o 0,01 mm, aby wynik był niezgodny, jeżeli rysunek nie przewiduje innych kryteriów odbioru.
Wymiar nominalny to wartość "docelowa", ale produkcja zawsze ma rozrzut. O zgodności decydują granice tolerancji, bo to one mówią, jakie minimum i maksimum jest dopuszczalne dla funkcji i montażu (np. aby elementy dały się skręcić lub ustalić).
Typowe pomyłki to: wybór liczby "najładniejszej" zamiast sprawdzenia min/max, błędne przeliczenie odchyłek (np. pomylenie znaku plus/minus), nieuwzględnienie tolerancji niesymetrycznej oraz pomylenie, którego rozstawu dotyczy wymiar na rysunku.
Tak, w klasycznej interpretacji tolerancji wymiarowej wartości graniczne są dopuszczalne: detal jest zgodny, gdy wynik pomiaru jest nie mniejszy od dolnej granicy i nie większy od górnej. Wyjątki mogą wynikać z innych kryteriów odbioru, ale muszą być jasno określone.
W zależności od dokładności wymagań stosuje się m.in. suwmiarkę (także z końcówkami do pomiaru rozstawów), mikromierze specjalne, sprawdziany, trzpienie pomiarowe z pomiarem pośrednim, a w kontroli jakości także przyrządy współrzędnościowe (CMM).
Im ciaśniejsza tolerancja, tym ważniejsza dokładniejsza metoda i stabilne bazowanie. Dla luźniejszych tolerancji zwykle wystarczy suwmiarka i poprawna technika. Dla małych tolerancji lepsze są metody z bazowaniem na trzpieniach/sprawdzianach lub pomiar współrzędnościowy.
Poza samym procesem wiercenia wpływ mają: błędy bazowania detalu, przesunięcie przy mocowaniu, bicie narzędzia, odkształcenia po obróbce lub niewłaściwe trasowanie. Dlatego kontrola rozstawu powinna uwzględniać też sposób ustalenia, nie tylko odczyt narzędzia.
Ćwicz odczyt wymiaru nominalnego, odchyłek i pól tolerancji oraz szybkie wyznaczanie min/max. Rozwiązuj zadania, w których trzeba porównać kilka wyników pomiaru z tolerancją. Pomaga też powtarzanie zasad bazowania i technik pomiarowych w metrologii warsztatowej.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że aby wskazać poprawny wynik, trzeba odczytać z rysunku wymiar nominalny rozstawu oraz jego tolerancję (wymiary graniczne dolny i górny).

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 1101:2017, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z rysunku technicznego maszynowego (tolerancje i pasowania)
  • Materiały z metrologii warsztatowej: pomiary długości, rozstawów, niepewność pomiaru
  • Normy i opracowania dotyczące tolerowania i wymiarów granicznych (ogólne zasady ISO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego