KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 9.
Który wymiar przedstawia prawidłowo wykonany element o szerokości
Ilustracja przedstawia wymiarowanie elementu mechanicznego, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowej technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawnie wykonany element to taki, którego szerokość mieści się w zakresie tolerancji podanym na dokumentacji (rysunku/ilustracji). Wartość 139,99 mm odpowiada wymiarowi mieszczącemu się w dopuszczalnych odchyłkach, natomiast pozostałe propozycje są poza wymaganym zakresem lub nie spełniają kryterium zgodności.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach tego typu nie wybiera się "najładniejszej" lub "najbliższej okrągłej" liczby, tylko wymiar, który jest zgodny z dokumentacją techniczną. Na rysunku (lub ilustracji do pytania) podaje się zwykle wymiar nominalny oraz tolerancję, czyli dopuszczalne odchyłki wykonania. Element jest wykonany prawidłowo wtedy, gdy jego wymiar rzeczywisty znajduje się w przedziale: dolna granica tolerancji ≤ wymiar zmierzony ≤ górna granica tolerancji.

Odpowiedź "139,99 mm" jest poprawna, ponieważ odpowiada wartości, która (zgodnie z danymi z ilustracji/rysunku) mieści się w wymaganym przedziale tolerancji dla szerokości tego elementu. To oznacza, że detal można zakwalifikować jako zgodny i dopuścić do montażu lub dalszej obróbki.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo reprezentują typowe sytuacje błędne w kontroli wymiarowej:

  • "139,37 mm" oraz "138,73 mm" wskazują na zbyt małą szerokość względem wymagań – w praktyce może to powodować luzy, niewłaściwe pasowanie, problemy z osiowaniem lub konieczność brakowania/naprawy.
  • "140,91 mm" wskazuje na zbyt dużą szerokość – w praktyce grozi to brakiem możliwości montażu, koniecznością dodatkowego dopasowania lub uszkodzeniem współpracujących elementów.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze szukaj na rysunku informacji o tolerancji (np. zapis odchyłek, pole tolerancji, wymaganie pasowania). Następnie porównaj każdą z podanych wartości z granicami tolerancji, a nie z samym nominałem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiaru określa dopuszczalny zakres, w którym może się mieścić wymiar rzeczywisty detalu. Wynika z wymiaru nominalnego i podanych odchyłek/granic. Jeśli pomiar mieści się w tym zakresie, element uznaje się za wykonany poprawnie.
Najpierw odczytaj z dokumentacji dolną i górną granicę tolerancji (nominał oraz odchyłki). Potem porównaj wartość zmierzoną z tym przedziałem. Wymiar jest poprawny tylko wtedy, gdy nie jest mniejszy od dolnej granicy i nie jest większy od górnej.
Bo o poprawności nie decyduje "bliskość" do liczby okrągłej, tylko zgodność z granicami tolerancji. Czasem nawet różnica 0,01 mm może oznaczać wyjście poza dopuszczalny zakres i powodować problemy montażowe, pasowania lub szczelności.
Najczęściej używa się suwmiarki do szybkiej kontroli oraz mikrometru do dokładniejszych pomiarów. W zależności od wymaganej dokładności można stosować także sprawdziany, płytki wzorcowe i przyrządy specjalne. Ważne są też zasady zerowania i docisku.
Odchyłka dodatnia informuje, o ile wymiar może być większy od nominalnego, a odchyłka ujemna – o ile może być mniejszy. Razem definiują przedział dopuszczalnych wartości. Pomylenie znaków prowadzi do złej kwalifikacji detalu jako zgodnego lub niezgodnego.
Gdy powoduje zbyt duży luz, utratę prawidłowego pasowania lub przesunięcie położenia współpracujących części. Może to zwiększać drgania, hałas i zużycie. Czasem da się to skorygować doborem podkładek lub inną częścią, ale często kończy się brakowaniem.
Zbyt duży wymiar często uniemożliwia wsunięcie elementu w gniazdo, powoduje nadmierny wcisk albo kolizję z innymi częściami. W praktyce prowadzi to do konieczności dodatkowej obróbki, ryzyka uszkodzeń lub przekroczenia dopuszczalnych naprężeń w zespole.
Typowe błędy to: krzywe ustawienie szczęk suwmiarki, zabrudzenia na powierzchniach, zbyt duży docisk, brak kompensacji temperatury, zużyte końcówki pomiarowe oraz brak sprawdzenia zera. To może dać wynik pozornie "w tolerancji" albo niesłusznie poza nią.
Zależy od sposobu podania danych. Jeśli granice są podane wprost, wystarczy porównanie. Jeśli podano nominał i odchyłki, trzeba wyznaczyć dolną i górną granicę (dodając/odejmując odchyłki), a dopiero potem ocenić, czy wskazany wymiar mieści się w przedziale.
Najpierw znajdź na rysunku/ilustracji informację o tolerancji dla szerokości. Następnie zapisz sobie mentalnie przedział "od–do" i odrzuć wartości ewidentnie za małe lub za duże. Na końcu sprawdź uważnie miejsca po przecinku, bo różnice setnych mm często decydują.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawnie wykonany element to taki, którego szerokość mieści się w zakresie tolerancji podanym na dokumentacji (rysunku/ilustracji)."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancja_(technika) - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wymiarowanie - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Rysunek_techniczny - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z rysunku technicznego maszynowego (wymiarowanie i tolerancje)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (suwmiarka, mikrometr, sprawdziany)
  • Karty ćwiczeń: interpretacja tolerancji i kwalifikowanie wyrobu na podstawie pomiaru

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego