KWALIFIKACJA MEP2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 26.
Który pryzmat należy zamontować w lornetce, którą naprawiono beleczką przedstawioną na rysunku?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny, który może być częścią egzaminu zawodowego dla technika optyka.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Beleczka sprężysta (obejma dociskowa) z oknem i podłużnymi otworami jest typowym elementem mocującym pryzmaty Porro. Układ Porro wykorzystuje pryzmat prostokątny równoramienny, w którym promień wykonuje dwa odbicia od ścian przyprostokątnych, co odwraca obraz i zmienia kierunek wiązki.

Pełne wyjaśnienie:

Lornetki stosują układy pryzmatyczne głównie po to, aby odwrócić obraz (w pionie i poziomie) oraz skompaktować drogę optyczną w obudowie. Najczęściej spotyka się dwa rozwiązania: układ Porro oraz układy dachowe (różne odmiany pryzmatów dachowych).

Opisana i pokazana na rysunku beleczka sprężysta (obejma dociskowa) jest elementem mechanicznym dociskającym pryzmat do gniazda. Taki docisk kompensuje niewielkie różnice wymiarowe, ogranicza drgania i utrzymuje stabilne położenie elementu optycznego. W praktyce serwisowej kształt docisku bywa wskazówką, jaki typ pryzmatu przewidział producent.

W układzie Porro stosuje się pryzmat prostokątny równoramienny, w którym światło wchodzi przez jedną powierzchnię, a następnie ulega dwóm odbiciom od dwóch ścian przyprostokątnych (typowo pod kątem 45°), po czym wychodzi, zmieniając kierunek biegu wiązki o 90°. Te dwa odbicia powodują właściwe odwrócenie obrazu, charakterystyczne dla toru Porro.

Dlatego poprawna odpowiedź to: Prostokątny równoramienny z dwoma odbiciami.

  • Dachowy Schmidta – to pryzmat dachowy stosowany w lornetkach dachowych; ma inną geometrię i zwykle inny sposób osadzania/mocowania niż klasyczny Porro.
  • Prostokątny równoramienny z jednym odbiciem – w pryzmacie Porro kluczowe są dwa odbicia; "jedno odbicie" nie opisuje poprawnie działania tego elementu w układzie odwracającym obraz.
  • Dachowy Leana – również należy do grupy pryzmatów dachowych, a więc nie odpowiada typowemu rozwiązaniu Porro wskazywanemu przez taki docisk.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się identyfikacja lornetki po elementach mechanicznych, szukaj powiązania "korpus + gniazdo + docisk" z rodziną układu pryzmatycznego (Porro kontra dachowy), a dopiero potem wybieraj dokładny typ pryzmatu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Układ Porro to klasyczny układ pryzmatów w lornetkach, który odwraca obraz i "łamie" drogę promieni, dzięki czemu lornetka jest krótsza. Typowo wykorzystuje pryzmaty prostokątne równoramienne, w których zachodzą dwa odbicia wewnętrzne, dające prawidłową orientację obrazu.
Pryzmat w lornetce służy do odwrócenia obrazu (żeby nie był "do góry nogami") oraz do zmiany kierunku biegu promieni, co pozwala zmniejszyć długość konstrukcji. Dodatkowo ułatwia uzyskanie odpowiedniego rozstawu osi optycznych i stabilnej, powtarzalnej geometrii toru optycznego.
Dwa odbicia od dwóch ścian przyprostokątnych są kluczowe, bo łącznie zapewniają odwrócenie obrazu w dwóch płaszczyznach oraz zmianę kierunku wiązki o 90°. Gdyby uwzględnić tylko jedno odbicie, nie uzyska się pełnego efektu wymaganego w torze odwracającym obraz w lornetce.
To pryzmat o przekroju trójkąta prostokątnego równoramiennego (kąty 45°–45°–90°). W zastosowaniach lornetkowych taki pryzmat jest używany tak, aby promień padał na ściany pod kątem sprzyjającym odbiciom wewnętrznym, co pozwala efektywnie "złamać" tor optyczny bez dodatkowych luster.
Najczęściej wskazuje na to budowa korpusu i gniazd pryzmatów oraz elementy mocujące: w Porro spotyka się charakterystyczne dociski/beleczki sprężyste oraz większe "odsunięcie" osi obiektywów od okularów. Lornetki dachowe są zwykle smuklejsze, a pryzmaty mają inną geometrię i sposób osadzenia.
Nie. Pryzmaty dachowe (w tym odmiany określane nazwami konstrukcyjnymi) należą do innej rodziny układów niż Porro. Różnią się geometrią, drogą promieni oraz często wymaganiami montażowymi. W zadaniach egzaminacyjnych "dachowy" zwykle oznacza lornetkę o innym torze optycznym niż klasyczne Porro.
Beleczka sprężysta (obejma dociskowa) to element mechaniczny, który dociska pryzmat do gniazda w korpusie. Zapewnia stabilne położenie pryzmatu, ogranicza przesunięcia od drgań i częściowo kompensuje tolerancje wykonania. Jej kształt bywa charakterystyczny dla konkretnego sposobu mocowania pryzmatów.
Nieprawidłowy typ pryzmatu lub jego błędne osadzenie może dać złą orientację obrazu, winietowanie lub rozjechanie osi optycznych. Mocowanie (gniazdo i docisk) jest projektowane pod konkretną geometrię pryzmatu, więc dobór "na oko" bez zgodności z konstrukcją może utrudnić kolimację i pogorszyć jakość obrazu.
Typowe pomyłki to utożsamianie "dachowy" z dowolnym pryzmatem w lornetce oraz mylenie liczby odbić (np. wybór wersji "z jednym odbiciem"). Często pomija się też wskazówki mechaniczne, takie jak rodzaj docisku i kształt gniazda, które mogą prowadzić do poprawnej identyfikacji układu.
Warto przećwiczyć: (1) rozpoznawanie układów Porro i dachowych po budowie korpusu, (2) analizę drogi promieni i liczby odbić, (3) nazewnictwo podstawowych pryzmatów, (4) typowe elementy mocujące (dociski, obejmy, śruby). Pomaga też oglądanie rzeczywistych lornetek podczas zajęć warsztatowych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 26% zdających egzamin. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Beleczka sprężysta (obejma dociskowa) z oknem i podłużnymi otworami jest typowym elementem mocującym pryzmaty Porro."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Porro prism — https://en.wikipedia.org/wiki/Porro_prism (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (EN): Roof prism — https://en.wikipedia.org/wiki/Roof_prism (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z optyki geometrycznej (odbicia, załamanie, pryzmaty)
  • Instrukcje serwisowe (DTR) i schematy budowy lornetek z układem Porro i dachowym
  • Katalogi elementów optycznych i mechaniki precyzyjnej (sposoby mocowania pryzmatów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego