KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 34.
Który wymiar odpowiada prawidłowo wykonanemu wałkowi c|)50h8? Skorzystaj z tabeli.
Ilustracja przedstawia tabelę z wymiarami granicznymi i tolerancjami normalnymi w mikrometrach, co jest typowe dla egzaminów
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla wałka w położeniu "h" odchyłka górna wynosi 0, więc wymiar rzeczywisty nie może przekroczyć 50,000 mm. Wartość 50,029 mm i 50,039 mm są zbyt duże. 49,999 mm mieści się poniżej nominalu i w polu tolerancji h8, natomiast 49,949 mm jest poniżej dolnej granicy tej tolerancji.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie wałka ⌀50 h8 informuje o dwóch kluczowych elementach: położeniu pola tolerancji (h) oraz klasie dokładności (8). Aby wskazać prawidłowo wykonany wałek, należy sprawdzić, czy podany wymiar rzeczywisty mieści się w przedziale tolerancji wyznaczonym dla średnicy nominalnej 50 mm i pola h8.

Położenie "h" dla wałków oznacza, że odchyłka górna jest równa 0. W praktyce górny wymiar graniczny jest więc równy wymiarowi nominalnemu (50,000 mm). Z tego wynika pierwsza, bardzo ważna konsekwencja: każdy wymiar większy od 50,000 mm jest niezgodny z zapisem "h".

  • Wartość 50,029 mm przekracza wymiar nominalny, więc nie może należeć do pola "h".
  • Wartość 50,039 mm również jest powyżej 50,000 mm, więc także odpada.

Drugi warunek wynika z klasy IT8: określa ona szerokość tolerancji, czyli jak daleko w dół od 50,000 mm może sięgać dolna granica. Dolny wymiar graniczny dla h8 jest mniejszy od 50,000 mm o wartość tolerancji przypisaną do tej klasy i zakresu średnicy (to właśnie odczytuje się z tabeli).

  • Wartość 49,999 mm jest minimalnie mniejsza od 50,000 mm, więc spełnia warunek położenia "h" i typowo mieści się w dopuszczalnym przedziale dla klasy 8.
  • Wartość 49,949 mm jest znacznie poniżej nominalu. Po porównaniu z tabelą dla h8 okaże się, że spada poniżej dolnej granicy, czyli wałek jest wykonany "za mały".

Wskazówka egzaminacyjna: przy położeniu "h" najpierw eliminuj wszystkie wartości większe od nominalnej, a dopiero potem sprawdzaj, czy ujemne odchyłki nie przekraczają dolnej granicy dla danej klasy IT.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza średnicę nominalną 50 mm oraz tolerancję w systemie ISO: "h" to położenie pola tolerancji wałka (górna odchyłka = 0), a "8" to klasa dokładności (IT8), czyli szerokość dopuszczalnego przedziału wymiaru.
Bo w położeniu tolerancji "h" odchyłka górna wałka wynosi 0. To znaczy, że górny wymiar graniczny jest równy nominalnemu. Każdy wynik pomiaru powyżej nominalu wychodzi poza pole tolerancji.
Najpierw wybierz w tabeli zakres średnicy obejmujący 50 mm, potem odczytaj odchyłki (górną i dolną) dla wałka h w klasie IT8. Na tej podstawie wyznacz dwa wymiary graniczne i porównaj z podanym wynikiem pomiaru.
Odchyłki to różnice między wymiarami granicznymi a nominalnym. Odchyłka górna mówi, o ile maksymalny dopuszczalny wymiar różni się od nominalu, a odchyłka dolna dotyczy minimalnego dopuszczalnego wymiaru.
Nie, ponieważ wartość 50,029 mm jest większa od 50,000 mm. Dla położenia "h" górna granica jest równa nominalnej, więc każdy wymiar "na plusie" przekracza dopuszczalne pole tolerancji.
Bo tolerancja ma dwie granice: górną i dolną. Dla "h" górna jest równa nominalnej, ale istnieje też dolna granica zależna od klasy IT. Zbyt mały wałek (poniżej dolnej granicy) też jest niezgodny.
Typowe pomyłki to: mylenie h (wałek) z H (otwór), nieuwzględnianie faktu, że "h" ma odchyłkę górną 0, oraz wybieranie złego zakresu średnicy w tabeli. Często też pomija się sprawdzenie dolnej granicy.
Różnica dotyczy szerokości pola tolerancji. Klasa IT7 jest węższa (większa dokładność), a IT8 szersza (mniejsza dokładność). Położenie "h" pozostaje takie samo, czyli górna odchyłka nadal wynosi 0.
h8 spotyka się w wielu typowych połączeniach wał–otwór, gdy wymagana jest powtarzalność montażu, ale bez bardzo ciasnych wymagań dokładnościowych. Przykłady to elementy osadzane w tulejach lub prostsze węzły maszyn, gdzie liczy się ekonomika wykonania.
Ćwicz: (1) rozpoznawanie położenia tolerancji literą (np. h, g, H), (2) wyznaczanie wymiarów granicznych z tabel, (3) szybkie eliminowanie wartości sprzecznych z położeniem (np. "h" nie dopuszcza plusów). Pomaga też rozwiązywanie wielu krótkich zadań testowych.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Dla wałka w położeniu "h" odchyłka górna wynosi 0, więc wymiar rzeczywisty nie może przekroczyć 50,000 mm. Wartość 50,029 mm i 50,039 mm są zbyt duże."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Normy systemu tolerancji i pasowań (ISO/PN-EN ISO 286) – tabele odchyłek i klas IT
  • Podręcznik z metrologii warsztatowej i tolerancji wymiarów
  • Zadania ćwiczeniowe z odczytu pól tolerancji i wyznaczania wymiarów granicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego