Współczynnik mocy (często zapisywany jako cos φ lub PF) opisuje, jaka część mocy pozornej w obwodzie prądu przemiennego zamienia się na moc czynną. W praktyce niski współczynnik mocy oznacza większe prądy dla tej samej użytecznej mocy, co może powodować większe straty w przewodach, spadki napięć i problemy eksploatacyjne.
Poprawnym przyrządem do bezpośredniego pomiaru współczynnika mocy jest miernik współczynnika mocy (miernik cos φ / miernik PF). Taki przyrząd jest skonstruowany tak, aby na podstawie relacji między napięciem i prądem (w tym przesunięcia fazowego oraz często również informacji o mocy) wskazać bezpośrednio wartość cos φ.
Dlaczego inne typowe przyrządy nie są właściwą odpowiedzią?
- Woltomierz mierzy napięcie. Samo napięcie nie wystarcza do określenia cos φ, bo potrzebna jest relacja fazowa i/lub zależność między mocą czynną a pozorną.
- Amperomierz mierzy prąd. Podobnie jak woltomierz, nie daje bezpośrednio informacji o przesunięciu fazowym ani o proporcji P do S.
- Watomierz mierzy moc czynną (P). Z watomierza można korzystać przy wyznaczaniu cos φ pośrednio (np. mając dodatkowo U i I, aby obliczyć S), ale pytanie dotyczy bezpośredniego pomiaru współczynnika mocy.
W kontekście praktycznym (także w obiektach z instalacjami gazowymi, gdzie pracują napędy, automatyka i układy sterowania) pomiar cos φ bywa elementem oceny pracy instalacji elektrycznej i doboru kompensacji mocy biernej. Na egzaminie kluczowe jest rozróżnienie: moc mierzy się watomierzem, a współczynnik mocy — miernikiem współczynnika mocy.
