KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 34.
Którymi numerami oznaczone są ilustracje przedstawiające przyrządy do pobierania próbek ciał stałych?
Ilustracja przedstawia cztery różne przyrządy używane do pobierania próbek ciał stałych, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przyrządy do pobierania próbek ciał stałych to te, które umożliwiają nabranie/wybranie porcji materiału sypkiego lub bryłowego (np. przez czerpanie, zgarnianie, wybieranie). Na ilustracjach I i II przedstawiono właśnie takie narzędzia; pozostałe dotyczą innych zastosowań niż próbkowanie ciał stałych.

Pełne wyjaśnienie:

W próbkowaniu ciał stałych (np. proszków, granulatów, kryształów, materiałów sypkich lub rozdrobnionych) stosuje się narzędzia, które pozwalają mechanicznie pobrać porcję materiału bez rozlewania i bez konieczności zasysania. Typowo są to różnego rodzaju czerpaki, łopatki, szufelki, łyżki do proszków lub inne przyrządy umożliwiające wybieranie materiału z pojemnika.

Dlatego poprawna jest odpowiedź: I i II – te ilustracje przedstawiają przyrządy przeznaczone do pobierania próbek materiałów stałych, czyli takich, które można nabrać lub zgarnąć.

Dlaczego pozostałe zestawy są niepoprawne?

  • I i III – zawiera ilustrację III, która nie jest przyrządem do próbkowania ciał stałych (wskazuje na narzędzie do innego medium lub innej czynności niż pobieranie próbki stałej).
  • II i III – analogicznie, obecność III czyni wybór błędnym, mimo że II dotyczy ciał stałych.
  • III i IV – obejmuje dwa przyrządy, które nie odpowiadają funkcji pobierania próbek materiałów stałych, więc zestaw nie spełnia warunku zadania.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw odpowiedz sobie na pytanie, czy danym narzędziem da się fizycznie nabrać proszek lub granulat (bez wlewania i bez zasysania). Jeśli przyrząd jest typowy dla cieczy (np. do pobierania/odmierzania cieczy) albo do innej operacji laboratoryjnej, to nie będzie właściwą ilustracją dla próbkowania ciał stałych.

Wskazówka praktyczna: dobór narzędzia do próbkowania wpływa na reprezentatywność próbki i ryzyko zanieczyszczenia. W laboratorium warto też zwracać uwagę na materiał narzędzia (np. metal, tworzywo) i jego kompatybilność z badaną substancją.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Próbka reprezentatywna to taka porcja materiału stałego, która możliwie wiernie odzwierciedla skład całej partii. Osiąga się to przez właściwe pobranie (z kilku miejsc, odpowiednią techniką), ograniczenie segregacji ziarnowej i unikanie zanieczyszczeń podczas próbkowania.
Najczęściej stosuje się narzędzia umożliwiające nabieranie lub wybieranie materiału: różne łopatki, szufelki, łyżki do proszków, czerpaki lub próbniki dostosowane do granulacji. Dobór zależy od sypkości, wielkości ziaren i sposobu magazynowania materiału.
Bo część sprzętu jest przeznaczona do cieczy (np. pobieranie przez zasysanie) albo do innych czynności (mieszanie, przenoszenie, odmierzanie). W próbkowaniu ciał stałych kluczowa jest możliwość mechanicznego pobrania porcji materiału bez strat i bez zmiany składu (np. rozsegregowania).
Szukaj elementów pozwalających nabrać materiał: czerpaka, łyżki, szufelki, łopatki lub końcówki "zbierającej" proszek/granulat. Przyrządy typowe dla cieczy mają zwykle kształt umożliwiający zasysanie lub wlewanie, a nie wybieranie stałego materiału z pojemnika.
Typowe błędy to pobranie tylko z wierzchu, nieuwzględnienie rozwarstwienia (segregacji ziaren), użycie brudnego narzędzia lub pobranie z jednego miejsca. Skutkiem bywa próbka niereprezentatywna, a potem rozbieżne wyniki analizy, mimo poprawnego oznaczenia w laboratorium.
Tak. Niektóre substancje mogą reagować z metalem albo adsorbować się na powierzchni tworzywa. To może zafałszować wynik (kontaminacja lub ubytek analitu). W praktyce dobiera się narzędzie tak, aby było obojętne chemicznie wobec próbki i łatwe do skutecznego oczyszczenia.
Gdy istnieje ryzyko niejednorodności partii materiału stałego (różna granulacja, rozwarstwienie, zmienny skład). Pobranie z kilku miejsc i ewentualne uśrednienie zwiększa szansę uzyskania próbki reprezentatywnej. To szczególnie ważne przy surowcach i produktach sypkich.
W ciałach stałych często występuje niejednorodność i segregacja ziaren, więc istotne są technika wybierania i miejsce poboru. W cieczach zwykle łatwiej o jednorodność po wymieszaniu, a próbkowanie opiera się na pobraniu objętości (pipetą, próbówką). Różne są też typowe narzędzia.
Używaj czystych, suchych narzędzi i pojemników, nie odkładaj przyrządów na brudne powierzchnie i unikaj dotykania części roboczej. Jeśli to wymagane, stosuj rękawice i zabezpiecz próbkę przed pyłem z otoczenia. W praktyce pomaga też wydzielenie strefy czystej do próbkowania.
Najlepiej ćwiczyć na zdjęciach i rzeczywistym sprzęcie: skojarz nazwę z funkcją ("nabiera", "zasysa", "odmierza", "miesza"). Na egzaminie skup się na części roboczej narzędzia i na tym, do jakiego medium jest praktycznie przystosowane. Pomaga też krótkie porównywanie par podobnych przyrządów.
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przyrządy do pobierania próbek ciał stałych to te, które umożliwiają nabranie/wybranie porcji materiału sypkiego lub bryłowego (np. przez czerpanie, zgarnianie, wybieranie).

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z chemii analitycznej dotyczące próbkowania i przygotowania próbek
  • Instrukcje BHP oraz instrukcje stanowiskowe dotyczące pobierania i przygotowania próbek w laboratorium
  • Katalogi/instrukcje producentów podstawowego sprzętu laboratoryjnego (sekcje: narzędzia do próbkowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego