Morena czołowa (często nazywana też moreną terminalną) to wał lub zespół wałów osadów powstających przed czołem lodowca. Kluczowe jest to, że jest to forma akumulacyjna, czyli zbudowana z materiału zdeponowanego (nagromadzonego), a nie wyżłobionego.
Lodowiec i lądolód oddziałują na podłoże trzema głównymi sposobami: erozją (niszczenie i urabianie podłoża), transportem (przemieszczanie okruchów w lodzie, na lodzie i pod lodem) oraz akumulacją (pozostawianie materiału po ustaniu transportu). Morena czołowa powstaje wtedy, gdy materiał niesiony przez lód zostaje zgromadzony u jego czoła, np. podczas względnie stabilnego położenia czoła lub w trakcie jego cofania.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- Transportowa działalność lodowca jest warunkiem dostarczenia materiału, ale sama nie opisuje momentu powstania moreny. Morena jest efektem końcowego etapu: depozycji.
- Niszcząca/erozyjna działalność lodowca prowadzi do form erozyjnych (np. wygłady, rysy, żłobienia, zagłębienia), a nie do budowy wałów z osadów.
- Erozyjna działalność wód lodowcowych dotyczy procesów fluwioglacjalnych. Wody roztopowe mogą erodować i akumulować, ale typowe formy przez nie tworzone to m.in. sandry, rynny, stożki napływowe czy ozy, a nie moreny czołowe sensu stricto.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w nazwie formy pojawia się "morena", w zdecydowanej większości przypadków chodzi o osady pozostawione przez lód (akumulacja), a nie o rzeźbę wyżłobioną w podłożu (erozja).
