KWALIFIKACJA ELE2 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 20.
Na którym rysunku przedstawiono schemat maszyny szeregowej?
Ilustracja przedstawia cztery schematy elektryczne oznaczone literami A, B, C i D, które mogą być częścią pytania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maszyna szeregowa prądu stałego ma uzwojenie wzbudzenia połączone szeregowo z twornikiem, więc prąd twornika i wzbudzenia jest taki sam. Dlatego poprawny jest rysunek przedstawiający właśnie taki układ połączeń, a nie połączenie równoległe (bocznikowe) ani mieszane.

Pełne wyjaśnienie:

W maszynie prądu stałego typu szeregowego uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z obwodem twornika. Oznacza to, że przez uzwojenie wzbudzenia i przez twornik płynie ten sam prąd. Tę cechę widać na schemacie ideowym: elementy odpowiadające wzbudzeniu i twornikowi są połączone jeden za drugim w jednej gałęzi obwodu.

Dlatego odpowiedź "C" jest właściwa, jeżeli na rysunku C pokazano połączenie szeregowe uzwojenia wzbudzenia z twornikiem (bez rozdzielenia prądu na gałęzie równoległe). Taki układ jest typowy dla silników szeregowych, które charakteryzują się dużym momentem rozruchowym.

Pozostałe rysunki są niepoprawne dla maszyny szeregowej, gdy przedstawiają inne topologie:

  • schemat bocznikowy: uzwojenie wzbudzenia dołączone równolegle do twornika (prąd rozdziela się na dwie gałęzie),
  • schemat mieszany/compound: część wzbudzenia w szeregu, a część równolegle,
  • schemat niebędący maszyną prądu stałego (np. brak charakterystycznego obwodu wzbudzenia/twornika w tej konfiguracji).

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu typu maszyny nie skupiaj się na liczbie symboli, tylko na tym, czy obwód ma jedną gałąź (szereg), czy rozgałęzienie (bocznik), oraz gdzie znajduje się uzwojenie wzbudzenia względem twornika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Maszyna szeregowa prądu stałego to taka, w której uzwojenie wzbudzenia jest połączone szeregowo z twornikiem, więc płynie przez nie ten sam prąd. W praktyce dotyczy to najczęściej silnika szeregowego o dużym momencie rozruchowym.
Szukaj układu, w którym uzwojenie wzbudzenia i twornik są w jednej gałęzi obwodu, połączone "jeden za drugim", bez rozdzielenia na gałąź równoległą. Jeśli prąd musi przejść kolejno przez wzbudzenie i twornik, to jest połączenie szeregowe.
Ponieważ uzwojenie wzbudzenia jest włączone w ten sam obwód co twornik, bez odgałęzień równoległych. Z prawa Kirchhoffa wynika, że w połączeniu szeregowym prąd w każdym elemencie gałęzi jest taki sam.
W maszynie bocznikowej uzwojenie wzbudzenia jest połączone równolegle do twornika, więc prąd dzieli się na dwie gałęzie. W maszynie szeregowej nie ma takiego rozgałęzienia: wzbudzenie i twornik są w jednej linii obwodu.
Silnik szeregowy wybiera się tam, gdzie potrzebny jest wysoki moment rozruchowy, np. w napędach wymagających "mocnego startu". Na egzaminie zwykle nie chodzi o dobór, ale o rozpoznanie schematu połączeń uzwojeń.
Typowe są: obwód twornika oraz osobno pokazane uzwojenie wzbudzenia, a w silnikach/prądnicach DC często występuje też komutator i szczotki (zależnie od sposobu rysowania). Kluczowe jest jednak rozróżnienie połączeń wzbudzenia względem twornika.
Bo w maszynie mieszanej część wzbudzenia może być w szeregu z twornikiem, więc "wygląda podobnie". Różnica polega na tym, że w układzie mieszanym zwykle widać dodatkową gałąź równoległą (drugi tor wzbudzenia), której w czystym szeregu nie ma.
Nie, wtedy nie byłaby to maszyna szeregowa. Połączenie równoległe uzwojenia wzbudzenia do twornika oznacza maszynę bocznikową. Jeśli występują jednocześnie połączenia szeregowe i równoległe, mówimy o maszynie mieszanej.
Najczęstsze błędy to pomijanie rozgałęzień (niezauważenie połączenia równoległego), skupienie się na nazwie rysunku zamiast na topologii obwodu oraz wybór "najbardziej skomplikowanego" schematu. Pomaga śledzenie jednej ścieżki prądu od zasilania.
Przećwicz serię krótkich zadań: rozpoznaj, czy wzbudzenie jest w szeregu czy równolegle do twornika. Rysuj sobie uproszczony schemat jednej gałęzi i zaznaczaj miejsca rozgałęzień. Na egzaminie to przyspiesza analizę rysunków.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że maszyna szeregowa prądu stałego ma uzwojenie wzbudzenia połączone szeregowo z twornikiem, więc prąd twornika i wzbudzenia jest taki sam.

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z przedmiotu: maszyny elektryczne (część o maszynach prądu stałego)
  • Zadania z rozpoznawania schematów połączeń uzwojeń maszyn DC
  • Instrukcje serwisowe (DTR) wybranych silników/prądnic prądu stałego – część schematowa (jeśli dostępne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego