KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 14.
Na którym schemacie przedstawiono połączenie uzwojeń silnika indukcyjnego jednofazowego z kondensatorową fazą rozruchową przy obrotach w lewo? (Symbolem Q na schematach oznaczono wyłącznik odśrodkowy.)
Ilustracja przedstawia cztery schematy połączeń uzwojeń silnika indukcyjnego jednofazowego z kondensatorową fazą rozruchową.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kierunek obrotów silnika jednofazowego z fazą pomocniczą zmienia się przez odwrócenie biegunowości uzwojenia pomocniczego względem głównego.
Obroty w lewo uzyskuje się przez połączenie skrzyżowane (U1→Z2 i U2→Z1) przy zachowaniu wyłącznika odśrodkowego Q w obwodzie rozruchowym.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku indukcyjnym jednofazowym uzwojenie główne (U1–U2) samo w sobie nie wytwarza pola wirującego zdolnego do pewnego rozruchu. Dlatego stosuje się uzwojenie pomocnicze (Z1–Z2) z kondensatorem C, który powoduje przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym względem prądu uzwojenia głównego. Ta różnica faz tworzy pole "pseudowirujące", umożliwiające rozruch.

Wyłącznik odśrodkowy Q jest elementem typowym dla układu z kondensatorem rozruchowym: po osiągnięciu odpowiedniej prędkości odłącza uzwojenie pomocnicze (i kondensator rozruchowy), aby silnik pracował dalej w warunkach właściwych dla pracy ustalonej.

Zmiana kierunku obrotów w takim silniku realizowana jest przez zmianę wzajemnej "biegunowości" jednego z uzwojeń (najczęściej pomocniczego) względem drugiego. W praktyce oznacza to zamianę końców uzwojenia pomocniczego (skrzyżowanie połączeń), tak aby zmienić relację fazową pól magnetycznych.

  • Odpowiedź B jest prawidłowa, bo przedstawia połączenie skrzyżowane: gałąź od U1 dochodzi do Z2, a gałąź od U2 do Z1, a dodatkowo w obwodzie rozruchowym znajduje się Q.
  • A pokazuje połączenie proste (U1→Z1, U2→Z2), które odpowiada przeciwnej konfiguracji kierunku przy tej samej konwencji zacisków.
  • C i D są niepoprawne dla pytania o fazę rozruchową odłączaną wyłącznikiem odśrodkowym, ponieważ nie zawierają elementu Q w szeregu z uzwojeniem pomocniczym.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw sprawdź, czy schemat ma Q w obwodzie uzwojenia pomocniczego, a dopiero potem oceniaj, czy połączenie Z1/Z2 względem U1/U2 jest proste czy skrzyżowane.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uzwojenie pomocnicze to dodatkowe uzwojenie stojana, używane głównie do rozruchu silnika jednofazowego. Wraz z kondensatorem wytwarza przesunięcie fazowe prądu, dzięki czemu powstaje pole umożliwiające start i nadanie kierunku obrotów.
Kondensator powoduje przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym względem uzwojenia głównego. Dzięki temu dwa pola magnetyczne nie są "w fazie", co tworzy efekt pola wirującego i umożliwia rozruch oraz ustalenie kierunku obrotów.
Wyłącznik odśrodkowy Q odłącza uzwojenie pomocnicze (i zwykle kondensator rozruchowy) po rozpędzeniu silnika. Chroni to uzwojenie pomocnicze przed przegrzaniem i poprawia warunki pracy ustalonej, gdy rozruch nie jest już potrzebny.
Najczęściej zmienia się kierunek przez odwrócenie połączeń uzwojenia pomocniczego względem uzwojenia głównego, czyli zamianę końców Z1 i Z2 (połączenie skrzyżowane zamiast prostego). Nie chodzi o "zamianę faz" jak w silniku trójfazowym.
W praktyce zwykle przełącza się uzwojenie pomocnicze, bo jest to prostsze i zgodne z typowymi schematami. Przełączanie uzwojenia głównego może prowadzić do nietypowych połączeń i błędów montażowych; na egzaminie przyjmuje się zasadę: odwracaj pomocnicze.
Połączenie skrzyżowane oznacza, że przewód "od U1" trafia do przeciwnego końca uzwojenia pomocniczego (np. do Z2), a przewód "od U2" do drugiego końca (np. do Z1). To odwraca biegunowość uzwojenia pomocniczego względem głównego.
Jeśli pytanie dotyczy fazy rozruchowej z wyłącznikiem odśrodkowym, to Q jest elementem definicyjnym takiego układu: ma odłączyć obwód rozruchu po starcie. Schemat bez Q nie przedstawia poprawnie układu rozruchowego tego typu.
Typowe pomyłki to: zamiana przewodów uzwojenia głównego zamiast pomocniczego, nieuwzględnienie wyłącznika odśrodkowego w obwodzie rozruchu oraz przenoszenie zasady z silników trójfazowych (zamiana dwóch faz) na silnik jednofazowy.
Wyłącznik odśrodkowy zwykle rozłącza obwód pomocniczy po osiągnięciu odpowiedniej prędkości obrotowej, gdy rozruch jest już zakończony. Dokładna wartość zależy od konstrukcji silnika, ale idea jest stała: odłączyć rozruch po rozpędzeniu.
Ćwicz rozpoznawanie: (1) gdzie jest uzwojenie główne i pomocnicze, (2) gdzie włączony jest kondensator, (3) czy jest wyłącznik odśrodkowy Q, (4) czy połączenie Z1/Z2 względem U1/U2 jest proste czy skrzyżowane. To najszybciej prowadzi do poprawnej odpowiedzi.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Silnik indukcyjny" (sekcje ogólne o silniku indukcyjnym) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_indukcyjny (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Silnik jednofazowy" (opis roli uzwojenia pomocniczego i kondensatora) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_jednofazowy (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty szkolne z elektromechaniki/elektrotechniki dotyczące silników jednofazowych
  • Instrukcje serwisowe (DTR) silników jednofazowych z kondensatorem rozruchowym i wyłącznikiem odśrodkowym
  • Materiały dydaktyczne o schematach połączeń zacisków U1-U2 oraz Z1-Z2 i zmianie kierunku obrotów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego