KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2017 (test 2)

PYTANIE NR 23.
Na którym schemacie przedstawiono układ sterowania, w którym po naciśnięciu przycisku S1 nastąpi wysunięcie tłoczyska siłownika A1 i podtrzymanie aktualnego stanu, a po naciśnięciu przycisku S2 nastąpi wsunięcie tłoczyska?
Ilustracja przedstawia schematy elektryczne związane z układem sterowania siłownikiem pneumatycznym, co jest istotne w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby po naciśnięciu S1 nastąpił wysuw A1 i utrzymanie stanu po zwolnieniu przycisku, układ musi mieć funkcję pamięci (bistabilność/podtrzymanie). Naciśnięcie S2 ma przełączyć układ w stan przeciwny, powodując wsuw. Poprawna odpowiedź wskazuje schemat realizujący przełączanie dwoma sygnałami i podtrzymanie położenia.

Pełne wyjaśnienie:

W treści zadania kluczowe są dwa warunki funkcjonalne:

  • Po S1 siłownik A1 ma wykonać wysuw i utrzymać aktualny stan (czyli po puszczeniu S1 układ nie może sam wrócić do położenia wyjściowego).
  • Po S2 ma nastąpić wsuw tłoczyska.

Taki opis oznacza, że sterowanie musi działać jak przełącznik z pamięcią: jedno naciśnięcie wybiera stan "wysuń", drugie naciśnięcie wybiera stan "wsuń". W praktyce (w pneumatyce/elektropneumatyce) odpowiada temu rozwiązanie bistabilne, np. element kierunkowy przełączany dwoma oddzielnymi sygnałami (dla dwóch kierunków) albo układ logiczny typu "zatrzask" realizujący podtrzymanie.

Odpowiedź "D." jest poprawna, ponieważ odpowiada schematowi, który spełnia oba wymagania: po impulsie z S1 przełącza sterowanie na wysuw i zostawia je w tym stanie aż do pojawienia się sygnału z S2, a po S2 przełącza na wsuw.

Dlaczego pozostałe schematy są niepoprawne (typowe przyczyny błędu):

  • Schemat bez podtrzymania (monostabilny) spowoduje, że po puszczeniu S1 ruch lub stan sterowania wróci do położenia spoczynkowego, więc warunek "podtrzymanie aktualnego stanu" nie będzie spełniony.
  • Schemat, w którym oba przyciski działają na ten sam kierunek (albo brakuje wyraźnego rozdziału sygnałów na wysuw i wsuw), nie zapewni przełączania kierunku po S2.
  • Schemat z zależnością sekwencyjną lub z warunkiem dodatkowym (np. konieczność jednoczesnego wciśnięcia, blokada bez pamięci) może działać chwilowo, ale nie realizuje prostego "S1 = wysuń i utrzymaj, S2 = wsuń".

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na schemacie elementu/połączeń, które utrzymują stan po zaniku sygnału (pamięć). Jeżeli widzisz powrót sprężyną do jednego położenia po zwolnieniu przycisku, to zwykle oznacza brak podtrzymania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podtrzymanie stanu oznacza, że po krótkim sygnale sterującym (np. naciśnięciu S1) układ pozostaje w wybranym położeniu sterowania, nawet gdy sygnał zniknie. Realizuje się to zwykle przez element bistabilny ("pamięć"), który zmienia stan dopiero po podaniu przeciwnego sygnału.
Najczęściej widać element przełączany dwoma niezależnymi sygnałami (dla dwóch kierunków) lub rozwiązanie, które nie ma sprężyny wymuszającej powrót do jednego położenia. Jeśli po zaniku sygnału element nie wraca automatycznie, zwykle oznacza to bistabilność i możliwość podtrzymania.
W układzie monostabilnym po zwolnieniu przycisku/zaniku sygnału element wykonawczy wraca do położenia spoczynkowego (np. przez sprężynę). To powoduje, że stan sterowania nie jest zapamiętany. W efekcie siłownik może zmienić położenie bez ponownego naciśnięcia drugiego przycisku.
Typowo robi to zawór kierunkowy sterujący przepływem do komór siłownika (np. dla siłownika dwustronnego działania). Układ musi kierować zasilanie raz na stronę wysuwu, raz na stronę wsuwu. W zadaniach z pamięcią szuka się wersji bistabilnej lub układu logicznego zapewniającego zatrzask.
Stosuje się je, gdy operator ma mieć proste, jednoznaczne polecenia: jeden przycisk uruchamia wysuw, drugi wsuw. Jest to wygodne w stanowiskach montażowych, w chwytakach, dociskach i prostych mechanizmach pozycjonowania, szczególnie gdy wymagana jest powtarzalność i szybka obsługa.
To znaczy, że naciśnięcie S1 działa jak impuls "ustaw": układ przełącza sterowanie na wysuw i nie wymaga trzymania przycisku. Siłownik ma pozostać w stanie wynikającym z tego przełączenia aż do momentu podania polecenia przeciwnego, czyli naciśnięcia S2.
Najczęstsze błędy to wybór schematu z powrotem sprężynowym (brak pamięci), pominięcie warunku wsuwu po S2 albo założenie, że "podtrzymanie" oznacza tylko dławienie/ograniczenie przepływu. Warto zawsze sprawdzić, czy po puszczeniu S1 tor sterowania nie wraca automatycznie.
Trzeba prześledzić, do jakich wejść sterujących (lub cewek/komór sterowania) dochodzą sygnały z S1 i S2 i jaki stan elementu kierunkowego wywołują. Jeśli jeden sygnał ustawia zasilanie na wysuw, a drugi przełącza na wsuw, to kierunki są rozdzielone prawidłowo. Gdy oba ustawiają to samo, układ nie spełni treści zadania.
Wysuw i wsuw tłoczyska sterowany dwoma poleceniami najczęściej dotyczy siłownika dwustronnego działania, bo oba kierunki są realizowane ciśnieniem/sterowaniem. Siłownik jednostronnego działania zwykle wraca sprężyną, co utrudnia spełnienie warunku podtrzymania bez dodatkowych rozwiązań.
Najlepiej ćwiczyć metodą "funkcja → element": najpierw wypisz wymagane stany (wysuń z pamięcią, potem wsuń), a potem szukaj na schemacie elementu realizującego pamięć oraz rozdział kierunków. Pomaga też budowanie prostych układów na tablicy treningowej i porównywanie zachowania monostabilnego i bistabilnego.
info

Statystycznie 33% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Aby po naciśnięciu S1 nastąpił wysuw A1 i utrzymanie stanu po zwolnieniu przycisku, układ musi mieć funkcję pamięci (bistabilność/podtrzymanie)."

Źródła:

  • Festo Didactic – materiały szkoleniowe z pneumatyki (podstawy: zawory kierunkowe, monostabilne i bistabilne): https://www.festo-didactic.com (dostęp 2026-02-27)
  • SMC International Training – podstawy pneumatyki i elementy sterowania (zawory kierunkowe, sterowanie bistabilne): https://www.smc.eu (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne producentów pneumatyki (kursy podstaw pneumatyki i zaworów kierunkowych)
  • Podręczniki do pneumatyki/elektropneumatyki dla techników i mechatroników (rozdziały o zaworach 5/2 i 5/3, monostabilnych i bistabilnych)
  • Karty katalogowe zaworów kierunkowych (opis funkcji bistabilnej/dwustronnego sterowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego