KWALIFIKACJA GIW6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 16.
Na mapie widoczny jest uskok
Ilustracja przedstawia schematyczną mapę geologiczną z widocznym uskokiem przesuwczym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uskok przesuwczy to taki, w którym dominujące przemieszczenie bloków jest poziome, równoległe do biegu uskoku. Na mapach geologicznych zwykle wskazują to strzałki lub znaczniki przesuwu po obu stronach linii uskoku. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych mechanizmów (zrzut pionowy lub inny typ deformacji).

Pełne wyjaśnienie:

Uskok to powierzchnia nieciągłości, wzdłuż której doszło do przemieszczenia mas skalnych. W zadaniach mapowych kluczowe jest rozpoznanie kierunku dominującego ruchu, bo to on decyduje o nazwie typu uskoku.

Odpowiedź "przesuwczy" oznacza uskok, w którym przemieszczenie ma głównie charakter poziomy (równoległy do biegu uskoku). Na mapach geologicznych sygnalizuje się to najczęściej dodatkowymi znacznikami przy linii uskoku (np. strzałkami wskazującymi wzajemny kierunek przesunięcia bloków). Jeżeli taki znak jest widoczny na mapie, interpretacja prowadzi do uskoku przesuwczego.

Odpowiedź "zrzutowy normalny" dotyczy uskoku, w którym dominuje ruch pionowy, a skrzydło wiszące przemieszcza się w dół względem skrzydła spągowego. To inny mechanizm niż przesuw poziomy, więc będzie niepoprawny, gdy symbol na mapie wskazuje przesunięcie boczne.

Odpowiedzi "zawiasowy" i "nożycowy" bywają używane w opisach specyficznych sytuacji deformacji (np. zmienny zrzut wzdłuż uskoku, ruch o charakterze "obrotowym"/różnicowym). Nie są to jednak typowe nazwy podstawowej klasyfikacji opartej o dominujący kierunek ruchu w tym samym sensie co "przesuwczy" i "zrzutowy normalny". Jeśli znak kartograficzny jednoznacznie pokazuje przesuw boczny, te określenia nie pasują.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw sprawdź, czy na symbolu są elementy informujące o przesuwie (ruch poziomy) czy o zrzucie (ruch pionowy). Dopiero potem dobierz nazwę typu uskoku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uskok przesuwczy ma dominujący ruch poziomy wzdłuż biegu uskoku, a zrzutowy – dominujący ruch pionowy (zrzut). Na mapie zwykle widać to po znakach przy linii uskoku: strzałki sugerują przesuw, a oznaczenia zrzutu wskazują, który blok jest wyżej/niżej.
Szukaj przy linii uskoku elementów wskazujących kierunek przesunięcia bocznego (np. strzałek po obu stronach linii). Jeśli symbol informuje, że bloki przesunęły się równolegle do linii uskoku, interpretacja prowadzi do uskoku przesuwczego, a nie zrzutowego.
Uskok zrzutowy normalny opisuje sytuację, w której podstawowy ruch jest pionowy (skrzydło wiszące opada). Gdy na mapie znaki pokazują ruch boczny, wybór "zrzutowy normalny" wynika zwykle z mylenia mechanizmów: zrzut (pion) to nie to samo co przesuw (poziom).
To znaczy, że dwa bloki skalne rozdzielone powierzchnią uskoku przesunęły się względem siebie w bok, równolegle do linii uskoku na mapie. Taki ruch jest charakterystyczny dla uskoków przesuwczych i często wiąże się z naprężeniami ścinającymi w skorupie.
Najczęściej myli się znaki przesuwu ze znakami zrzutu, pomija się strzałki/kierunki ruchu i wybiera odpowiedź "najbardziej znaną". Pomaga procedura: 1) odczytaj symbol z legendą, 2) ustal kierunek ruchu (poziom/pion), 3) dopiero wtedy dobierz nazwę typu uskoku.
Tak, bo symbole uskoków na mapach są znakami umownymi. Bez legendy łatwo pomylić typ uskoku, szczególnie gdy różnice są subtelne (np. dodatkowe strzałki, kreski lub inne znaczniki). Na egzaminie zawsze warto najpierw odnieść znak do legendy z arkusza.
Ma znaczenie m.in. przy interpretacji tektoniki regionu, ocenie ciągłości warstw, prognozowaniu stref spękań i przepuszczalności, a także przy analizie zagrożeń (np. aktywność tektoniczna). Typ ruchu wpływa na to, gdzie spodziewać się przemieszczeń i zgnieceń skał.
Pomagają znaczniki kierunku ruchu (strzałki przesuwu), a przy zrzutach – oznaczenia strony obniżonej/podniesionej lub wartości zrzutu (jeśli podane). Dodatkowo pomocne bywa porównanie przesuniętych granic jednostek litostratygraficznych po obu stronach uskoku.
Określenie "nożycowy" bywa używane dla ruchu różnicowego, gdzie przemieszczenie zmienia się wzdłuż uskoku (jak "nożyce"). Bywa mylone, bo kojarzy się ze ścinaniem, ale w pytaniach mapowych zwykle chodzi o podstawową klasyfikację na przesuwcze (poziom) i zrzutowe (pion).
Najlepiej przerobić zestawy map z legendą i ćwiczyć rozpoznawanie: uskok przesuwczy, zrzutowy normalny i odwrócony. Rób krótką checklistę: symbolkierunek ruchunazwa. Warto też powtórzyć pojęcia: biegi, upady i skrzydło wiszące/spągowe.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Uskok przesuwczy to taki, w którym dominujące przemieszczenie bloków jest poziome, równoległe do biegu uskoku."

Źródła:

  • Państwowy Instytut Geologiczny – PIB: Słownik geologiczny PIG-PIB, hasło "uskok" (strona definicyjna), https://sg.pgi.gov.pl/ (dostęp 2026-03-02)
  • Państwowy Instytut Geologiczny – PIB: Słownik geologiczny PIG-PIB, hasło "uskok przesuwczy" (strona definicyjna), https://sg.pgi.gov.pl/ (dostęp 2026-03-02)

Materiały:

  • Legenda i objaśnienia do map geologicznych używanych na zajęciach/egzaminie
  • Podręcznik z geologii dynamicznej/tektoniki (rozdziały o uskokach)
  • Ćwiczenia z czytania map geologicznych (zadania z rozpoznawaniem struktur)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego