KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 16.
Jak nazywa się widoczny na fragmencie mapy uskok?
Ilustracja przedstawia fragment mapy geologicznej, na której widoczny jest uskok przesuwczy.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uskok przesuwczy rozpoznaje się na mapie po przesunięciu poziomym (bocznym) elementów geologicznych po obu stronach strefy uskoku. Nie dominuje tu zrzut w pionie, jak w uskoku zrzutowym. Określenia typu "zawiasowy" nie opisują standardowego typu uskoku na mapie.

Pełne wyjaśnienie:

Uskok to nieciągłość tektoniczna, wzdłuż której doszło do przemieszczenia skał. W praktyce kartowania najczęściej rozróżnia się uskok o dominującym ruchu pionowym oraz uskok o dominującym ruchu poziomym.

Odpowiedź "Przesuwczy." jest właściwa, gdy na fragmencie mapy widać, że obiekty po obu stronach strefy uskoku (np. granice warstw, kontakty litologiczne, przebieg żył) są przesunięte bocznie względem siebie. Taki obraz wskazuje na ruch głównie poziomy, czyli przesuwczy (strike-slip). W tego typu uskoku kluczową wskazówką jest właśnie offset poziomy, a nie wyraźny zrzut w górę/dół.

Odpowiedź "Zrzutowy." byłaby trafna, gdyby dominował ruch pionowy (zrzut) i mapowe relacje sugerowały wyraźne wyniesienie jednego skrzydła względem drugiego (typowo interpretowane z układu warstw i ich kontaktów). Jeżeli jednak na rysunku widoczna jest przede wszystkim zmiana położenia w poziomie, to "zrzutowy" nie pasuje.

Odpowiedź "Nożycowy." bywa używana w opisach ruchu o charakterze ścinającym, ale w szkolnej klasyfikacji typów uskoków na mapach geologicznych nie jest zwykle podstawową kategorią egzaminacyjną równorzędną z "przesuwczy" i "zrzutowy". Bez wyraźnych przesłanek w ilustracji wybór tej opcji jest ryzykowny.

Odpowiedź "Zawiasowy." odnosi się raczej do geometrii fałdów (zawias fałdu) niż do standardowego nazewnictwa typu uskoku rozpoznawanego na mapie. Dlatego nie odpowiada na pytanie o nazwę uskoku.

Wskazówka egzaminacyjna: przy takich zadaniach najpierw ustal, czy przemieszczenie jest głównie poziome czy pionowe. Dopiero potem dobieraj nazwę uskoku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uskok przesuwczy to nieciągłość, wzdłuż której dominuje ruch poziomy. Na mapie rozpoznaje się go po bocznym przesunięciu granic warstw lub innych obiektów po obu stronach strefy uskoku.
W uskoku przesuwczym kluczowy jest offset poziomy obiektów. W uskoku zrzutowym przemieszczenie jest głównie pionowe i interpretacja opiera się na relacjach skrzydeł (wyniesienie/obniżenie) widocznych w układzie warstw.
Bo przesunięcie boczne jest bezpośrednią konsekwencją ruchu równoległego do kierunku biegu uskoku. Jeśli granice litologiczne "rozjeżdżają się" na boki po przecięciu przez strefę uskoku, to mechanizm ruchu jest typowy dla uskoku przesuwczego.
Ruch pionowy sugerują relacje wskazujące na wyniesienie jednego skrzydła i obniżenie drugiego, np. odsłonięcie starszych warstw po jednej stronie, a młodszych po drugiej (zależnie od zapadania i budowy). Sama przerwa ciągłości nie wystarcza.
Nie zawsze. Określenie "nożycowy" bywa używane opisowo dla ruchu ścinającego, ale w zadaniach egzaminacyjnych zwykle rozróżnia się podstawowe typy wg dominującego przemieszczenia: przesuwczy (poziomy) i zrzutowy (pionowy). Wybieraj termin zgodny z mapową kinematyką.
"Zawias" to pojęcie najczęściej związane z fałdami (część o największym wygięciu). Uskoki opisuje się innymi kategoriami (np. przesuwczy, zrzutowy), więc "zawiasowy" zwykle nie jest właściwą nazwą typu uskoku na mapie.
Najłatwiej analizuje się granice warstw, kontakty litologiczne, linie nieciągłości i charakterystyczne elementy (np. żyły, intruzje, uskoki wtórne). Im bardziej rozpoznawalna linia przecinana przez uskok, tym pewniej widać kierunek przesunięcia.
Częste błędy to: wybór "zrzutowego" z przyzwyczajenia, ignorowanie kierunku przesunięcia, mylenie terminów z tektoniki fałdowej z uskokami oraz ocenianie typu uskoku tylko po "przerwaniu" warstw bez analizy, czy przemieszczenie jest poziome czy pionowe.
Jest to ważne m.in. w kartowaniu tektonicznym, analizie zagrożeń sejsmicznych oraz w ocenie warunków inżynierskich i hydrogeologicznych. Uskoki przesuwcze mogą kontrolować przebieg stref spękań i drogi przepływu wód, co ma znaczenie dla inwestycji.
Najskuteczniejsze jest ćwiczenie na wielu przykładach: mapy + przekroje. Zawsze zadawaj sobie 2 pytania: czy przesunięcie jest poziome czy pionowe oraz co dokładnie zostało przesunięte. Rób krótkie notatki z cech rozpoznawczych dla każdego typu.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Uskok przesuwczy rozpoznaje się na mapie po przesunięciu poziomym (bocznym) elementów geologicznych po obu stronach strefy uskoku."

Źródła:

  • Billings, M.P., "Structural Geology", 3rd edition, rozdziały o uskokach przesuwczych i zrzutowych (strike-slip i dip-slip), 1972
  • Fossen, H., "Structural Geology", 2nd edition, rozdział o faults i kinematyce uskoków, 2016
  • Davis, G.H., Reynolds, S.J., Kluth, C.F., "Structural Geology of Rocks and Regions", 3rd edition, rozdziały o interpretacji uskoków na mapach, 2011

Materiały:

  • Podręczniki geologii strukturalnej i tektoniki (rozdziały o uskokach)
  • Instrukcje i atlasy do map geologicznych: symbole tektoniczne i ich interpretacja
  • Zbiory zadań z interpretacji map i przekrojów geologicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego