KWALIFIKACJA HGT2 - CZERWIEC 2011 (test 2)

PYTANIE NR 15.
Na opakowaniu "Kaszy gryczanej" zamieszczono przepis: 30 dag kaszy gryczanej, 2 dag grzybów, 8 dag tłuszczu, 1 łyżka kopru siekanego, 5 dag cebuli, 5 dag bułki tartej, 2 jaja, sól i pieprz do smaku. Ile grzybów należy dodać, jeżeli do sporządzenia potrawy użyto 90 dag kaszy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W przepisie na 30 dag kaszy przypada 2 dag grzybów, więc ilości są wprost proporcjonalne.
Aby użyć 90 dag kaszy, zwiększasz składniki 3 razy (90/30 = 3).
Grzyby: 2 dag × 3 = 6 dag, dlatego poprawna wartość to 6 dag.

Pełne wyjaśnienie:

To zadanie sprawdza skalowanie receptury, czyli przeliczenie ilości składników przy zmianie ilości produktu bazowego. W przepisie podano, że na 30 dag kaszy przypada 2 dag grzybów. Gdy kaszy jest więcej, ilość grzybów musi wzrosnąć w tej samej proporcji (proporcja wprost).

Krok 1: wyznacz współczynnik skali
Ile razy zwiększono ilość kaszy?
90 dag / 30 dag = 3
To oznacza, że całą recepturę należy przeliczyć "razy 3".

Krok 2: przelicz ilość grzybów
Skoro w oryginale jest 2 dag grzybów, to po przeskalowaniu:
2 dag × 3 = 6 dag

Dlatego odpowiedź "6 dag" jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "5 dag" – wynika zwykle z błędnego, "na oko" dobrania wartości między 4 a 6 lub z pominięcia pełnego mnożenia przez 3.
  • "4 dag" – odpowiadałoby sytuacji, gdyby kaszę zwiększono tylko 2 razy (np. z 30 do 60 dag), a nie do 90 dag.
  • "7 dag" – to przeszacowanie; częsty błąd, gdy ktoś zaokrągla w górę bez wykonania proporcji lub myli jednostki i przeliczenia.

Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach najpierw policz, ile razy zmieniła się ilość składnika bazowego (tu kaszy), a dopiero potem mnożysz (lub dzielisz) pozostałe składniki przez ten sam współczynnik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ustal współczynnik skali: nowa ilość / stara ilość. Następnie każdą gramaturę z przepisu pomnóż przez ten współczynnik. To działa, gdy składniki są w proporcji wprost (typowe dla receptur). Na egzaminie zawsze pokazuj ten krok, bo porządkuje rachunek.
Proporcja wprost oznacza, że gdy zwiększasz ilość jednego składnika (np. kaszy) razy k, to pozostałe składniki także zwiększasz razy k. Dzięki temu smak i konsystencja pozostają podobne, a receptura jest zachowana.
Ponieważ kaszę zwiększono z 30 dag do 90 dag, czyli 90/30 = 3. Skoro bazowy składnik jest 3 razy większy, to grzybów też potrzeba 3 razy więcej, aby zachować tę samą recepturę. To klasyczne skalowanie przepisu.
Najczęściej: pominięcie wyznaczenia współczynnika skali, zgadywanie z odpowiedzi, mylenie proporcji wprost z odwrotną oraz błędy jednostek (dag vs g). Pomaga zapis: współczynnik = nowa/stara, a potem jedno mnożenie dla danego składnika.
W zadaniach egzaminacyjnych o prostym skalowaniu zwykle zakłada się proporcję wprost dla wszystkich składników. W praktyce kucharskiej czasem koryguje się przyprawy, sól czy zioła, ale to wymaga doświadczenia i degustacji; tu liczy się matematyczne zachowanie receptury.
Najprościej skracać ułamek: 90/30. Widzisz, że 90 to 3×30, więc wynik to 3. Jeśli liczby nie są tak "ładne", dziel obie przez 10 lub 5, a potem upraszczaj dalej. To przyspiesza obliczenia na teście.
Dag to dekagram, czyli 10 g. W gastronomii i w przepisach spotyka się go przy podawaniu gramatur surowców, zwłaszcza w starszych recepturach i w materiałach szkolnych. Ważne jest, by wszystkie dane liczyć w tych samych jednostkach.
Porównaj kierunek zmiany: jeśli kaszy jest więcej, to ilość grzybów też powinna być większa niż w przepisie. Dodatkowo sprawdź proporcję: na 30 dag było 2 dag, więc na 90 dag powinno być ok. 3 razy więcej, czyli ok. 6 dag.
Gdy przygotowujesz posiłki na bankiet, catering, żywienie zbiorowe lub po prostu zmienia się liczba porcji w menu. Przeliczenie receptury pozwala utrzymać jakość i powtarzalność potrawy oraz ułatwia zamówienia surowca i kontrolę kosztów.
Wyłap tylko dane potrzebne do obliczenia. Jeśli pytanie dotyczy grzybów, potrzebujesz ilości kaszy z przepisu, ilości grzybów z przepisu oraz nowej ilości kaszy. Reszta składników to "tło" i nie wpływa na rachunek, ale może rozpraszać.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Proporcja" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Proporcja (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Dekagram" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Dekagram (dostęp: 2026-03-02)
  • Khan Academy (PL): "Stosunki i proporcje – wprowadzenie" – https://pl.khanacademy.org/math/pre-algebra/pre-algebra-ratios-rates (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały z matematyki: proporcje i skala (zadania tekstowe)
  • Ćwiczenia z kalkulacji gastronomicznej: przeliczanie receptur na porcje
  • Tabele jednostek miar i wag używanych w gastronomii (g, dag, kg)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego