KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2016 (test 2)

PYTANIE NR 37.
Na podstawie analizy programu i listy przyporządkowania określ działanie układu sterowania.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania, który jest częścią egzaminu kwalifikacyjnego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Samopodtrzymanie wynika ze styku pomocniczego Q1, który po załączeniu wyjścia podtrzymuje zasilanie cewki Q1 przez styk I1.
Wejście I2 (S2, NO) dołączone jest do obwodu przed cewką, więc potrafi wymusić stan Q1=1 nawet przy rozwarciu I1 (S1, NC). To oznacza priorytet załączania i załączanie S2, wyłączanie S1.

Pełne wyjaśnienie:

W schemacie LAD trzeba połączyć dwa źródła informacji: topologię drabinki oraz tabelę przyporządkowania wejść/wyjść.

Z tabeli wynika, że:

  • I1 = S1 jest przyciskiem monostabilnym rozwiernym (NC) – w spoczynku daje "1", po wciśnięciu przechodzi w "0" (styk w programie otwiera się).
  • I2 = S2 jest przyciskiem monostabilnym zwiernym (NO) – w spoczynku "0", po wciśnięciu "1".
  • Q1 = H1 to wyjście sterujące lampką.

W górnej gałęzi znajduje się styk Q1 w szeregu ze stykiem I1, a na końcu cewka Q1. Oznacza to klasyczne samopodtrzymanie: po chwilowym załączeniu wyjścia, styk Q1 "zamykając się" tworzy drogę podtrzymania i wyjście pozostaje aktywne mimo zwolnienia przycisku start.

Kluczowa jest dolna gałąź ze stykiem I2, która dołącza się do obwodu między I1 a cewką Q1. To powoduje, że naciśnięcie S2 może zasilić cewkę Q1 niezależnie od stanu I1. W praktyce:

  • naciśnięcie S2 załącza Q1, a więc lampkę H1,
  • po załączeniu Q1 układ się podtrzymuje przez styk Q1 i styk I1,
  • naciśnięcie S1 (NC) rozłącza I1, przerywa pętlę podtrzymania i wyłącza Q1 (o ile S2 nie jest wciśnięty).

Dlaczego jest to priorytet załączania? Rozstrzyga to przypadek, gdy oba przyciski są wciśnięte jednocześnie: S1 rozłącza I1, ale równocześnie S2 podaje "1" na I2, a ponieważ I2 omija I1 i jest wpięte tuż przed cewką, wyjście pozostaje w stanie załączonym. Priorytet ma więc sygnał załączający.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, bo albo zamieniają role S1 i S2, albo przypisują układowi priorytet wyłączania, którego nie daje taka topologia połączeń (wtedy przy jednoczesnym wciśnięciu dominowałoby rozłączenie przez tor stop).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania wyjścia w stanie "1" po puszczeniu przycisku start. Realizuje się je zwykle przez dodanie styku pomocniczego tego samego wyjścia (np. Q1) równolegle do toru start, aby po załączeniu wyjście "podtrzymało" samo siebie.
Nie zgaduj po nazwie S1/S2, tylko sprawdź tabelę przyporządkowania oraz typ styku: Start bywa NO (zwierny), a Stop często NC (rozwierny) ze względów bezpieczeństwa. Dodatkowo przeanalizuj, który tor zasila cewkę bezpośrednio, a który przerywa podtrzymanie.
Styk NC w spoczynku przewodzi, a po wciśnięciu rozłącza. Dzięki temu przerwa przewodu, uszkodzenie styku lub odłączenie wejścia może zostać wykryte jako brak sygnału i spowodować zatrzymanie. To podejście jest zgodne z praktyką projektowania układów bezpieczniejszych w eksploatacji.
Przeanalizuj stan, gdy oba przyciski są aktywne naraz (Start i Stop jednocześnie). Jeśli mimo "Stop" wyjście pozostaje załączone, układ ma priorytet załączania. Jeśli mimo "Start" wyjście gaśnie, to priorytet wyłączania. Decyduje miejsce wpięcia gałęzi w stosunku do styku stop i cewki.
To oznacza, że sygnał z I2 może zasilić cewkę Q1 z pominięciem części innych styków w torze głównym. W praktyce jest to "obejście" pewnego fragmentu obwodu. W analizowanym układzie obejście dotyczy styku I1, więc I2 potrafi wymusić załączenie nawet wtedy, gdy I1 jest rozłączony.
Najczęściej tak, bo to proste i czytelne: styk Q1 podtrzymuje cewkę Q1. Czasem stosuje się też bity pomocnicze (markery) lub przerzutniki set/reset, gdy logika jest bardziej złożona. Na egzaminie zwykle rozpoznaje się klasyczny wariant ze stykiem wyjścia w torze podtrzymania.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie NO z NC, nieuwzględnianie stanu jednoczesnego wciśnięcia dwóch przycisków, przeoczenie węzła połączenia gałęzi równoległej oraz automatyczne zakładanie "S1=Start". Pomaga czytanie rungów od lewej do prawej i testowanie kilku stanów wejść.
Stosuje się go tam, gdzie ważne jest natychmiastowe uruchomienie funkcji nawet w obecności sygnału "stop" w innym torze, np. w wybranych funkcjach alarmowych, rozruchach wymuszonych lub sterowaniu, gdzie "stop" nie powinien blokować "start" (zależnie od wymagań). Zawsze trzeba to uzasadnić analizą ryzyka.
Skup się na zachowaniu przy konflikcie sygnałów. "Priorytet załączania" oznacza, że sygnał start/SET dominuje i wyjście pozostaje włączone. "Priorytet wyłączania" oznacza, że stop/RESET dominuje i wyjście gaśnie. W schemacie LAD zwykle widać to po tym, czy tor start omija styk stop.
Ćwicz czytanie prostych rungów: start–stop, samopodtrzymanie, blokady i priorytety. Dla każdego układu rób tabelę stanów (wejścia 0/1 → wyjście 0/1) i sprawdzaj przypadki brzegowe. Ucz się też rozpoznawania NO/NC z opisów typu "zwierny/rozwierny" w tabelach I/O.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "To oznacza priorytet załączania i załączanie S2, wyłączanie S1."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (Ladder Diagram/LAD – podstawowe elementy i zasady opisu).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do PLC: podstawy LAD, styki NO/NC, cewki i samopodtrzymanie
  • Ćwiczenia z analizy drabinek: identyfikacja funkcji układu na podstawie schematu
  • Dokumentacja i kursy dotyczące IEC 61131-3 (zakres: LAD/FBD/ST i podstawowe elementy logiczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego