W niwelacji geometrycznej ze środka odczyty na łatach są powiązane z poziomą osią celową niwelatora. Ponieważ oś celowa jest pozioma, wysokość tej osi nad poziomem odniesienia można wyznaczyć z odczytu na punkcie o znanej rzędnej.
W zadaniu podano:
- rzędną reperu: HR = 250,000 m,
- odczyt wstecz na reperze: t = 1750,
- rzędną punktu wyznaczanego: HP = 251,500 m,
- szukany odczyt w przód: p.
Dla niwelacji ze środka stosuje się wzór:
HP = HR + t − p
Przekształcamy go do postaci na odczyt w przód:
p = HR + t − HP
Podstawiamy wartości. Odczyt t z łaty jest w praktyce zapisywany czterocyfrowo jako milimetry, więc 1750 mm = 1,750 m. Następnie:
p = 250,000 + 1,750 − 251,500 = 0,250 m
W metrach jest to 0,250 m, czyli 250 mm. W zapisie czterocyfrowym wymagane jest zachowanie zera wiodącego, więc 250 mm zapisuje się jako 0250.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują? Wartość 0025 odpowiadałaby 25 mm (0,025 m), co dawałoby inną różnicę odczytów i nie zgadzałoby się z podanymi rzędnymi. Wartości 1250 i 1500 oznaczałyby odpowiednio 1,250 m i 1,500 m, co po wstawieniu do wzoru prowadziłoby do innej (błędnej) rzędnej punktu P lub braku zgodności z kontrolą ΔH = HP − HR = t − p.
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu zawsze wykonaj krótką kontrolę sensu wyniku (czy teren rośnie/maleje i czy różnica odczytów ma właściwy znak) oraz dopilnuj formatu zapisu odczytu na łacie.
