KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 31.
Na podstawie przedstawionej tabliczki znamionowej transformatora wskaż zależność, która określa jego przekładnię napięciową.
Ilustracja przedstawia tabliczkę znamionową transformatora, co jest typowe dla egzaminów związanych z kwalifikacjami
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekładnia napięciowa transformatora jest definiowana jako stosunek napięcia uzwojenia pierwotnego do napięcia uzwojenia wtórnego: Ku=U1/U2. Z tabliczki znamionowej odczytuje się PRI 230 V oraz SEC 12 V, więc poprawna zależność to Ku=230/12. Wartość 0,83 A dotyczy prądu, nie napięcia.

Pełne wyjaśnienie:

Przekładnia napięciowa transformatora opisuje, jak zmienia się napięcie pomiędzy uzwojeniem pierwotnym a wtórnym. W ujęciu definicyjnym jest to stosunek napięcia po stronie pierwotnej do napięcia po stronie wtórnej, czyli Ku = U1/U2. Zależność ta jest spójna z teorią transformatora, gdzie stosunek napięć jest równy stosunkowi liczby zwojów: U1/U2 = N1/N2.

Na tabliczce znamionowej typowo występują oznaczenia:

  • PRI (primary) – strona pierwotna, zasilanie, np. 230 V 50/60 Hz,
  • SEC (secondary) – strona wtórna, napięcie wyjściowe, np. 12 V, często wraz z prądem znamionowym, np. 0,83 A.

Skoro odczytane wartości to U1=230 V (PRI) oraz U2=12 V (SEC), to poprawny zapis zależności na przekładnię napięciową ma postać Ku=230/12 (liczbowo około 19,17, ale w tym pytaniu kluczowa jest sama relacja).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Ku=12/230" odwraca definicję, co prowadziłoby do wartości mniejszej od 1 i sugerowałoby transformator podwyższający, podczas gdy tutaj napięcie jest obniżane z 230 V do 12 V.
  • "Ku=12/0,83" miesza napięcie (V) z prądem (A). Wartość 0,83 A jest prądem znamionowym uzwojenia wtórnego i nie służy do wyznaczania przekładni napięciowej.
  • "Ku=80/0,83" również błędnie wykorzystuje prąd zamiast napięcia, a dodatkowo wprowadza napięcie 80 V, którego nie wynika z danych znamionowych transformatora.

Wskazówka egzaminacyjna: przy tabliczce znamionowej najpierw rozpoznaj jednostki (V vs A) i dopiero potem podstawiaj do definicji. Jeśli w odpowiedzi pojawia się amper (A), to prawie na pewno dotyczy przekładni/prądów, a nie przekładni napięciowej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia napięciowa Ku to stosunek napięcia uzwojenia pierwotnego do napięcia uzwojenia wtórnego: Ku = U1/U2. Informuje, ile razy transformator zmienia napięcie (np. z 230 V na 12 V oznacza Ku>1, czyli transformator obniżający).
Na tabliczce zwykle masz skróty: PRI (primary) to strona pierwotna, czyli U1, a SEC (secondary) to strona wtórna, czyli U2. Uważaj na jednostki: napięcie jest w V, prąd w A.
W definicji przekładni napięciowej przyjmuje się Ku = U1/U2, czyli "pierwotne przez wtórne". Dla transformatora 230 V → 12 V Ku będzie większe od 1, co jest typowe dla transformatora obniżającego. Odwrócenie ułamka zmienia sens interpretacji.
Nie. Wartość 0,83 A to prąd znamionowy uzwojenia wtórnego i nie wchodzi do przekładni napięciowej. Do Ku potrzebujesz wyłącznie napięć: U1 (PRI) oraz U2 (SEC). Prądy są istotne przy doborze obciążenia i mocy.
Porównaj wartości napięć z tabliczki: jeśli U1 > U2, transformator jest obniżający (Ku>1). Jeśli U1 < U2, jest podwyższający (Ku<1). W praktyce w automatyce często spotyka się obniżenie z 230 V do 24 V lub 12 V.
Przekładnia napięciowa dotyczy napięć: Ku = U1/U2. Przekładnia prądowa dotyczy prądów i jest opisywana osobno (często odwrotnie niż napięciowa, zależnie od przyjętej definicji). Na tabliczce często widzisz napięcie SEC oraz prąd SEC – to nie oznacza, że miesza się je w jednym wzorze.
Najczęściej kluczowe są: PRI (napięcie zasilania), SEC (napięcie wyjściowe i prąd), częstotliwość 50/60 Hz, a czasem moc lub zabezpieczenie. Na pytania o przekładnię napięciową zawsze wybieraj dane w V, a nie w A.
Bo przekładnia napięciowa opisuje relację napięć, a prąd ma inną jednostkę i inny sens fizyczny. Użycie A w miejscu V to typowy błąd "mieszania wielkości", który prowadzi do bezsensownej relacji i złej interpretacji pracy transformatora.
Gdy dobierasz zasilanie obwodów sterowania (np. 12 V/24 V), sprawdzasz zgodność transformatora z siecią 230 V, oceniasz, czy napięcie wyjściowe pasuje do czujników i przekaźników, albo diagnozujesz błędy połączeń. To częsty element uruchamiania i konserwacji układów.
Stosuj prostą procedurę: 1) znajdź PRI i SEC, 2) wypisz tylko wartości w voltach (V), 3) przypisz U1=PRI, U2=SEC, 4) dopiero wtedy wybierz zapis Ku=U1/U2. Jeśli w odpowiedzi pojawia się amper (A), sprawdź, czy pytanie na pewno dotyczy napięcia.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Przekładnia napięciowa transformatora jest definiowana jako stosunek napięcia uzwojenia pierwotnego do napięcia uzwojenia wtórnego: Ku=U1/U2."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Transformator" (definicja i zależność U1/U2 = N1/N2): https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (EN) – "Transformer" (Voltage ratio / turns ratio): https://en.wikipedia.org/wiki/Transformer - dostęp 2026-03-01
  • PN-EN 61558-2-6 (przywołana na tabliczce znamionowej w opisie ilustracji) – identyfikacja kontekstu: bezpieczeństwo transformatorów (bez wskazania punktu/rozdziału z uwagi na brak treści normy w danych wejściowych)

Materiały:

  • Podstawy elektrotechniki: rozdział o transformatorach (zależność U1/U2=N1/N2)
  • Instrukcje i karty katalogowe transformatorów (sekcja: dane znamionowe, PRI/SEC)
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji ELM.3 z zakresu zasilania obwodów sterowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego