KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 3.
Na podstawie tabeli określ wartość współczynnika przesunięcia zarysu x dla koła zębatego o uzębieniu zewnętrznym i kącie przyporu a0=20°, liczbie zębów z=15 oraz wartości współczynnika kształtu zęba q=2,50?
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami współczynnika przesunięcia zarysu zęba x dla różnych wartości liczby zębów z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Współczynnik przesunięcia zarysu x w tym zadaniu należy odczytać z podanej tabeli dla uzębienia zewnętrznego przy α0=20°, z=15 oraz q=2,50. Dla tej kombinacji parametrów tabela wskazuje wartość +0,50. Pozostałe propozycje nie odpowiadają odczytowi z właściwego pola tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu sprawdzana jest umiejętność korzystania z danych tabelarycznych używanych w projektowaniu uzębień. Współczynnik przesunięcia zarysu x (profil shift) dobiera się/odczytuje zależnie od typu uzębienia (tu: zewnętrzne) oraz parametrów geometrycznych, m.in. kąta przyporu α0 i liczby zębów z. W treści dodatkowo podano współczynnik kształtu zęba q, który w tej konwencji służy do wskazania właściwego zakresu w tabeli.

Poprawna procedura rozwiązania jest następująca:

  • wybierasz część tabeli przeznaczoną dla uzębienia zewnętrznego oraz dla α0=20°,
  • odszukujesz pozycję odpowiadającą z=15,
  • następnie w obrębie tej pozycji wybierasz kolumnę/wiersz dla q=2,50,
  • z przecięcia odczytujesz wartość x.

Dla zestawu danych: α0=20°, z=15, q=2,50 tabela wskazuje +0,50, więc odpowiedź "+0,50" jest zgodna z odczytem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "+0,25" zwykle wynika z odczytu z sąsiedniego pola (np. innego q lub innej liczby zębów) albo z błędnego założenia, że przesunięcie ma być "niewielkie".
  • "+0,75" może być skutkiem przesunięcia się o jedną kolumnę/wiersz lub pomylenia tabel dla innych warunków (np. innego zakresu parametrów).
  • "+1,00" jest wartością skrajną w typowych zestawieniach i często pojawia się jako "największa z podanych", co bywa wybierane intuicyjnie, ale nie wynika z odczytu dla z=15 i q=2,50.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach "na podstawie tabeli" kluczowe jest dokładne trafienie w właściwą część zestawienia (typ uzębienia, α0) oraz zachowanie konsekwencji w odczycie jednostek i zapisu liczbowego (znak +/−, przecinek dziesiętny).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Współczynnik przesunięcia zarysu x opisuje przesunięcie narzędzia (zarysu odniesienia) przy nacinaniu uzębienia. Zmienia geometrię zęba (np. grubość u podstawy) i bywa stosowany, aby ograniczyć podcięcie lub poprawić własności wytrzymałościowe koła.
Najpierw wybierz część tabeli właściwą dla uzębienia zewnętrznego i zadanego kąta przyporu α0. Potem znajdź wiersz/kolumnę dla liczby zębów z i przejdź do pola odpowiadającego q. Wartość z przecięcia to szukane x.
Kąt przyporu α0 wpływa na geometrię uzębienia i na to, jak zestawia się wartości w tabelach doboru. Różne tabele (lub ich części) są przygotowane osobno dla typowych kątów, dlatego α0 jest parametrem rozstrzygającym, gdzie szukać wartości x.
Zwykle nie. Gdy polecenie brzmi "na podstawie tabeli określ wartość", kluczowa jest umiejętność poprawnego odczytu (dobór właściwej części tabeli i poprawnego pola), a nie rachunki. Błędy najczęściej wynikają z przesunięcia się o jedną kolumnę lub pomylenia wariantu tabeli.
Uzębienie zewnętrzne oznacza, że zęby znajdują się na zewnętrznym obwodzie koła. Ma to znaczenie przy doborze parametrów (w tym x), bo inne zestawienia i zależności mogą dotyczyć uzębień wewnętrznych, a w tabelach często rozdziela się te przypadki.
Najczęstsze pomyłki to: odczyt z sąsiedniej wartości z (np. 14 lub 16), wybór złej kolumny dla q, albo użycie części tabeli dla innego α0. Zdarza się też błąd znaku (plus/minus) wynikający z pobieżnego sprawdzenia nagłówków.
Przy małej liczbie zębów rośnie ryzyko podcięcia i osłabienia zęba u podstawy. Dodatnie przesunięcie zarysu bywa stosowane, aby "wzmocnić" ząb i poprawić warunki współpracy. W zadaniu jednak nie zgadujesz wartości — odczytujesz ją z podanej tabeli.
Współczynnik q jest parametrem pomocniczym używanym w zestawieniach konstrukcyjnych do klasyfikowania kształtu zęba i powiązania go z zalecaną wartością x. W praktyce egzaminacyjnej traktuj q jako "adres" w tabeli: wskazuje, którą kolumnę/wiersz wybrać.
Sprawdź, czy w tabeli dokładnie występuje q=2,50 (a nie np. 2,4 lub 2,6) oraz czy odczyt dotyczy właściwego z. Jeśli tabela podaje wartości skokowo, nie wolno "dopasowywać" wyniku intuicyjnie — wybiera się wartość z pola tabeli, zgodnie z nagłówkami.
Ćwicz pracę z tabelami: czytaj nagłówki, zaznaczaj parametry (α0, z, q), a przed wyborem odpowiedzi kontroluj, czy jesteś w dobrym wariancie (uzębienie zewnętrzne/wewnętrzne). Pomaga też nawyk sprawdzania odczytu "wstecz" — czy zgadza się wiersz i kolumna.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Współczynnik przesunięcia zarysu x w tym zadaniu należy odczytać z podanej tabeli dla uzębienia zewnętrznego przy α0=20°, z=15 oraz q=2,50."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw konstrukcji maszyn: przekładnie zębate i geometria uzębienia
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z działu kół zębatych (odczyt z tabel i wykresów)
  • Notatki z zajęć dotyczące przesunięcia zarysu (cel stosowania, wpływ na podcięcie, grubość zęba)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego